Mexanik va fizik himoya usullari
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 470-b. — ziyouz.com
Mexanik va fizik himoya usullari (ösimliklar himoyasida) — zararkunandalar, kasallik qözğatuvçilar va begona ötlarga qarşi kuraşda turli mexanik moslamalar hamda taşki muhitning fizik omillaridan foydalaniş. Ösimliklar zararkunandalari va kasalliklariga qarşi uyğunlaştirilgan kuraş tizimida muhim usullardan biri. Mexanik himoya usulida zararkunandalarning harakatlanişiga yoki ösimliklarning şikastlanişga tösqinlik qiluvçi turli xil çoratadbirlar (daraxt pöstloğini tozalaş, uyalar va ösimlik qoldiklarini yöqotiş, tutqiç belboğlar boğlaş, soxta yem qöyiş va b.) köllanadi. Mexanik usulni ki-myoviy usul b-n birga olib boriş mumkin: mas, çigirtkalarga qarşi kuraşda qaziladigan çuqurlarga dori soçiş, tutqiç belboğlarga esa insektitsid şimdiriş. Mexanik himoya usulida ayrim zararkunandalarni (kösak qurti, Kolorado qönğizi, zararli xasva va b.) qölda terib yöqotiş mumkin. Fizik himoya usuli turli tabiiy omillarni qöllaşga asoslangan (sun'iy yoritiş, öta yuqori yoki past harorat, radioaktiv nurlar, past bosim, yuqori çastotali elektr toki va b.dan foydalaniş). Yoruğlik tutqiçlardan dalalarda haşarotlar miqdorini aniqlaşda foydalaniladi. Don va mevalarni zararsizlantirişda sovitiş usuli işlatiladi. Köpgina haşarot va kanalar — ombor zararkunandalari 0° da nobud böladi.
Kasalliklarga qarşi fizik kuraş usulida yuqum (infeksiya) ni yuqori harorat ta'sirida, mas, uruğlarni issiq suvda (48—50°) qizdirib yöqotiş mumkin. Uruğlikni zararsizlantirişda quruq issiklik (donni 6—8 sutka davomida 40—45° da qizdiriş) qöllanadi.
Najmiddin Maxmudxöjayev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕХАНИК ВА ФИЗИК ҲИМОЯ УСУЛЛАРИ (ўсимликлар ҳимоясида) — зараркунандалар, касаллик қўзғатувчилар ва бегона ўтларга қарши курашда турли механик мосламалар ҳамда ташки муҳитнинг физик омилларидан фойдаланиш. Ўсимликлар зараркунандалари ва касалликларига қарши уйғунлаштирилган кураш тизимида муҳим усуллардан бири. Механик ҳимоя усулида зараркунандаларнинг ҳаракатланишига ёки ўсимликларнинг шикастланишга тўсқинлик қилувчи турли хил чоратадбирлар (дарахт пўстлоғини тозалаш, уялар ва ўсимлик қолдикларини йўқотиш, тутқич белбоғлар боғлаш, сохта ем қўйиш ва б.) кўлланади. Механик усулни ки-мёвий усул б-н бирга олиб бориш мумкин: мас, чигирткаларга қарши курашда қазиладиган чуқурларга дори сочиш, тутқич белбоғларга эса инсектицид шимдириш. Механик ҳимоя усулида айрим зараркунандаларни (кўсак қурти, Колорадо қўнғизи, зарарли хасва ва б.) қўлда териб йўқотиш мумкин. Физик ҳимоя усули турли табиий омилларни қўллашга асосланган (сунъий ёритиш, ўта юқори ёки паст ҳарорат, радиоактив нурлар, паст босим, юқори частотали электр токи ва б.дан фойдаланиш). Ёруғлик тутқичлардан далаларда ҳашаротлар миқдорини аниқлашда фойдаланилади. Дон ва меваларни зарарсизлантиришда совитиш усули ишлатилади. Кўпгина ҳашарот ва каналар — омбор зараркунандалари 0° да нобуд бўлади.
Касалликларга қарши физик кураш усулида юқум (инфекция) ни юқори ҳарорат таъсирида, мас, уруғларни иссиқ сувда (48—50°) қиздириб йўқотиш мумкин. Уруғликни зарарсизлантиришда қуруқ иссиклик (донни 6—8 сутка давомида 40—45° да қиздириш) қўлланади.
Нажмиддин Махмудхўжаев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.