Meyoriy naflilik nazariyasi
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 479-b. — ziyouz.com
Meyoriy naflilik nazariyasi MEYORIY NAFLILIK NAZARIYASI, qöşimça naflilik nazariyasi — iste'molçilarning bozordagi fe'l-atvori, harakati, talabning şakllanişi, talab va taklif çizmasida talab egri çiziği holati qonunlarini izohlab beradigan nazariya. Qisqarib boradigan qöşimça naflilik qonuniga muvofiq, iste'molda ne'matlar miqdorining ösib borişiga qarab ne'matning har bir qöşimça birligidan olinadigan eng köp qöşimça naf qisqarib boradi, bu esa talab egri çiziğining salbiy oğişini keltirib çiqaradi. M. n. n., şuningdek, naflilik b-n xarajatlar, ya'ni talab va taklif örtasidagi özaro aloqadorlikni ham anikdaşga xizmat qiladi, bu b-n narxning vujudga kelişi (narx belgilaş) qonunini ham izohlaydi. Mazkur qonunga köra ne'mat narxi jamiyatda işlab çiqariladigan oxirgi ne'mat birligi beradigan qöşimça na(lilik b-n belgilanali.
Muvozanatli narx qöşimça naflilik va eng yuqori xarajatlar egri çiziqlar kesişgan nuqtada turadi (çizmada Ye nuqga). Narxning şakllanişida qöşimça naflilikning muhim ahamiyati şundaki, u xarajatlar mikdori muvozanat nuqtasiga qaraganda katta summani taşkil etgan hollarda narx talab va taklifni muvozanatlaydigan Ye nuqtaga qaraganda pastroq bölişini körsatadi. Çizmada MI çiziğidagi A nuqta qöşimça naflilikni körsatadi (MI, MS — Meyoriy xarajatlar va meyoriy naflilik). Ayni paytda narx xarajatlaridan yuqori bulişi ham mumkin (çizmada V nukta).
M. n. n. bir-biridan mustakil holda 1871 y.da ingliz iktisodçisi V. S. Jevons, avstriyalik iqgisodçi K. Menger va 1874 y.da şveysariyalik iktisodçi L. Valras tomonidan asoslab berilgan.
Şerqul Şodmonov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕЪЁРИЙ НАФЛИЛИК НАЗАРИЯСИ, қўшимча нафлилик назарияси — истеъмолчиларнинг бозордаги феъл-атвори, ҳаракати, талабнинг шаклланиши, талаб ва таклиф чизмасида талаб эгри чизиғи ҳолати қонунларини изоҳлаб берадиган назария. Қисқариб борадиган қўшимча нафлилик қонунига мувофиқ, истеъмолда неъматлар миқдорининг ўсиб боришига қараб неъматнинг ҳар бир қўшимча бирлигидан олинадиган энг кўп қўшимча наф қисқариб боради, бу эса талаб эгри чизиғининг салбий оғишини келтириб чиқаради. М. н. н., шунингдек, нафлилик б-н харажатлар, яъни талаб ва таклиф ўртасидаги ўзаро алоқадорликни ҳам аникдашга хизмат қилади, бу б-н нархнинг вужудга келиши (нарх белгилаш) қонунини ҳам изоҳлайди. Мазкур қонунга кўра неъмат нархи жамиятда ишлаб чиқариладиган охирги неъмат бирлиги берадиган қўшимча на(Ьлилик б-н белгиланали.
Мувозанатли нарх қўшимча нафлилик ва энг юқори харажатлар эгри чизиқлар кесишган нуқтада туради (чизмада Е нуқга). Нархнинг шаклланишида қўшимча нафлиликнинг муҳим аҳамияти шундаки, у харажатлар микдори мувозанат нуқтасига қараганда катта суммани ташкил этган ҳолларда нарх талаб ва таклифни мувозанатлайдиган Е нуқтага қараганда пастроқ бўлишини кўрсатади. Чизмада МИ чизиғидаги А нуқта қўшимча нафлиликни кўрсатади (МИ, МС — Меъёрий харажатлар ва меъёрий нафлилик). Айни пайтда нарх харажатларидан юқори булиши ҳам мумкин (чизмада В нукта).
М. н. н. бир-биридан мустакил ҳолда 1871 й.да инглиз иктисодчиси В. С. Жевонс, австриялик иқгисодчи К. Менгер ва 1874 й.да швейцариялик иктисодчи Л. Вальрас томонидан асослаб берилган.
Шерқул Шодмонов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.