Mezozoy burmalanişi davrlari
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 386–387-b. — ziyouz.com
Mezozoy burmalanişi davrlari — mezozoy erasi davrida namoyon bölgan tektonikmagmatik faollik, toğ hosil böliş va granit intruzivli magmatizm davrlari. Mezozoyda dastlabki va yirik burmalaniş trias oxiri va yura boşida sodir bölgan va Yevrosiyoning ğarbida erta kimmeriy va şarqida hindçin (indosin) nomlari b-n ma'lum. Erta kimmeriy-hindçin deformatsiyalari katta maydonni (Hindixitoy, Eron toğligining şim.-şarqi, Manğişloq va Taymir ya.o.lari, şim. Dobruja va Şim. Amerika Kordilyera toğlarining ayrim qismlari) qamrab olgan. Erta kimmeriydan keyin boşlangan keçki kimmeriy tektonik davri and, nevada, kolima, arauka vab. nomlar b-n ma'lum. U yuraning oxiri — bör boşlarida bölib ötgan va areali Tinç okean burmali halqasidan iborat. Mezozoy burmalanişining uçinçi yirik davri börning örtalariga va, ayniqsa, oxiriga töğri keladi. Uning namoyon bölişi butun Alp-Himolay mintaqasi böylab ma'lum. Mezozoy granit hosil bölişi jarayoni Tinç okean halqasidan taşqari r-nlarni, jumladan, Şarqiy Osiyoda ayrim hududlarni (Aldan qalqoni, Baykalorti, Mongoliya va Xitoyning şarqi) ham qamrab olgan. Mezozoy tektogenezi rangli metallar (mis, molibden, qalay, volfram va b.), şuningdek, oltin konlarining hosil bölişi b-n birga keçgan. Ba'zi tadqiqotlar M.b.d.ni Alp burmalanişi davri b-n qöşib, bitta Alp tektogenezi sikli şaklida qaraydilar.
Ad.: Tektonika Yevrazii, M., 1966.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЕЗОЗОЙ БУРМАЛАНИШИ ДАВРЛАРИ — мезозой эраси даврида намоён бўлган тектоникмагматик фаоллик, тоғ ҳосил бўлиш ва гранит интрузивли магматизм даврлари. Мезозойда дастлабки ва йирик бурмаланиш триас охири ва юра бошида содир бўлган ва Евросиёнинг ғарбида эрта киммерий ва шарқида ҳиндчин (индосин) номлари б-н маълум. Эрта киммерий-ҳиндчин деформациялари катта майдонни (Ҳиндихитой, Эрон тоғлигининг шим.-шарқи, Манғишлоқ ва Таймир я.о.лари, шим. Добружа ва Шим. Америка Кордильера тоғларининг айрим қисмлари) қамраб олган. Эрта киммерийдан кейин бошланган кечки киммерий тектоник даври анд, невада, колима, араука ваб. номлар б-н маълум. У юранинг охири — бўр бошларида бўлиб ўтган ва ареали Тинч океан бурмали ҳалқасидан иборат. Мезозой бурмаланишининг учинчи йирик даври бўрнинг ўрталарига ва, айниқса, охирига тўғри келади. Унинг намоён бўлиши бутун Альп-Ҳимолай минтақаси бўйлаб маълум. Мезозой гранит ҳосил бўлиши жараёни Тинч океан ҳалқасидан ташқари р-нларни, жумладан, Шарқий Осиёда айрим ҳудудларни (Алдан қалқони, Байкалорти, Монголия ва Хитойнинг шарқи) ҳам қамраб олган. Мезозой тектогенези рангли металлар (мис, молибден, қалай, вольфрам ва б.), шунингдек, олтин конларининг ҳосил бўлиши б-н бирга кечган. Баъзи тадқиқотлар М.б.д.ни Альп бурмаланиши даври б-н қўшиб, битта Альп тектогенези цикли шаклида қарайдилар.
Ад.: Тектоника Евразии, М., 1966.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.