Mikoriza
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 517-b. — ziyouz.com
Mikoriza (yun. mykes va rhiza — ildiz), zamburuğildiz — zamburuğ mitseliysining yuksak ösimliklar ildizi b-n özaro simbiozi (birgaliqda yaşaşi). Ektotrof (taşqi) va endotrof (içki) M. bor. Ektotrof M.da zamburuğ yoş ildizlarning ustki töqimasi uçlariga öralib, pöstloqning taşqi qatlamlaridagi hujayra oralariga kiradi. Endotrof M.da mitseliy hujayralar içiga kiradi. Ektotrof M. köpçilik daraxtlar (eman, arça, qayin), butalar (tol) va ba'zi ötlarga xos. Odatda, bunday ösimliklarning yoş ildizlari şoxlanib, ildizning ösayotgan qismi zamburuğ b-n qalin qoplanadi va undan tuproq hamda hujayra oraliqlari böylab ildizning bir yoki bir neça qavat içkarisiga zamburuğ mitseliysi tör hosil qilib tarqaladi. Bunda ildiz tukçalari nobud böladi. Ektotrof M.ni, köpinça, gimenomitsetlar, ba'zan gasteromitsetlar vujudga keltiradi. Bitta ösimlik ildizida bir neçta zamburuğ M. hosil qilişi mumkin. Endotrof M.da ildiz şakli özgarmaydi, ildiz tukçalari ölmaydi va tör hosil bölmaydi; zamburuğ mitseliysi ildiz parenximasi hujayrasining içiga kiradi.
M. ösimlikka foydali ta'sir körsatadi: mitseliyning rivojlanişi tufayli ildizning şimadigan yuzasi kattalaşib, ösimlikka suv va mineral moddalar köproq kiradi. M. hosil qiluvçi zamburuğlari bölmagan tuproqqa daraxt ekişdan avval eski örmonlar tuproğidan ozroq solinadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МИКОРИЗА (юн. mykes ва rhiza — илдиз), замбуруғилдиз — замбуруғ мицелийсининг юксак ўсимликлар илдизи б-н ўзаро симбиози (биргалиқда яшаши). Эктотроф (ташқи) ва эндотроф (ички) М. бор. Эктотроф М.да замбуруғ ёш илдизларнинг устки тўқимаси учларига ўралиб, пўстлоқнинг ташқи қатламларидаги ҳужайра ораларига киради. Эндотроф М.да мицелий ҳужайралар ичига киради. Эктотроф М. кўпчилик дарахтлар (эман, арча, қайин), буталар (тол) ва баъзи ўтларга хос. Одатда, бундай ўсимликларнинг ёш илдизлари шохланиб, илдизнинг ўсаётган қисми замбуруғ б-н қалин қопланади ва ундан тупроқ ҳамда ҳужайра оралиқлари бўйлаб илдизнинг бир ёки бир неча қават ичкарисига замбуруғ мицелийси тўр ҳосил қилиб тарқалади. Бунда илдиз тукчалари нобуд бўлади. Эктотроф М.ни, кўпинча, гименомицетлар, баъзан гастеромицетлар вужудга келтиради. Битта ўсимлик илдизида бир нечта замбуруғ М. ҳосил қилиши мумкин. Эндотроф М.да илдиз шакли ўзгармайди, илдиз тукчалари ўлмайди ва тўр ҳосил бўлмайди; замбуруғ мицелийси илдиз паренхимаси ҳужайрасининг ичига киради.
М. ўсимликка фойдали таъсир кўрсатади: мицелийнинг ривожланиши туфайли илдизнинг шимадиган юзаси катталашиб, ўсимликка сув ва минерал моддалар кўпроқ киради. М. ҳосил қилувчи замбуруғлари бўлмаган тупроққа дарахт экишдан аввал эски ўрмонлар тупроғидан озроқ солинади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.