Mikrobiologiya instituti
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 520–521-b. — ziyouz.com
Mikrobiologiya instituti MIKROBIOLOGIYA INSTITUTI, Özbekiston FA mikrobiologiya ilmiy tadqiqot instituti — nazariy va eksperimental mikrobiologiya hamda biotexnologiya masalalari böyiça yirik ilmiy markaz. 1947 y. Özbekiston FA Zoologiya va botanika in-tida mikrobiologiya lab., 1965 y. mazkur lab. negizida mikrobiologiya bölimi taşkil etilib, 1977 y. in-tga aylantirildi.
In-tning asosiy ilmiy yönalişi Örta Osiyo (Özbekiston) mikroflorasining xilma-xilligini örganiş, ajratib olingan mikroorganizmlarni sistemaga soliş hamda nopatogen va şartli patogen mikroorganizmlarning yirik regional (Yaqin va Örta Şarq mintaqasida yagona bölgan) mahalliy töplami (kolleksiya)sini tuzişdan iborat. In-tda mikroorganizmlar fiziologiyasi, sitomorfologiyasi va biokimyosi, mikrobiologik yöl b-n fiziologik faol birikmalar, antibiotiklar va mikroorganizmlardan zahar oliş örganildi. Ösimlik qoldiqlari va sanoat çiqindilaridan yem-xaşak tayyorlaş, mikroorganizmlarda qarama-qarşilik tabiati va ular işlab çiqargan biologik preparatlarni örganiş natijalaridan dehqonçilik, ipakçilik, çorvaçilik va sanoat tarmoqlarida foydalaniş yölga qöyildi.
In-tda mevali daraxtlar, sabzavot, poliz, texnika va boşqa q.x. ekinlarining bakteriya, zamburuğ va viruslar qözğatadigan kasalliklari örganilib, ularga qarşi kuraş çoralari işlab çiqildi. Mikroorganizmlarning geokimyoviy faoliyatiga oid tadqiqotlar olib borildi.
Rudalardan mis, rux, kobalt, molibden, oltin, kumuş va b. metallarni mikrobiologiya yöli b-n ajratib oliş imkoniyatlari mavjudligi is-botlandi va texnologiyasi işlab çiqildi. Q.x. va sanoat korxonalaridan çiqadigan oqova suvlarni mikrobiologik usulda tozalaş biotexnologiyasi joriy etildi. Tanlaş, gen va hujayra muhandisligi yordamida mikrobiologiya va oziq-ovqat sanoati hamda çorvaçilik uçun oqsillar, fer-mentlar, vitaminlar, biologik öğitlar; şifobaxş sutqatiq tayyorlaş uçun tomizği mikroorganizmlarning öta mahsuldor ştammlarini olişda kamçiqitli va çiqitsiz biotexnologiya usullari yaratildi. Ğözaning oq palak va b. kasalliklariga qarşi biologik himoya vositalarining ilmiy asoslari işlab çiqildi. Lipaza — li-polaktin preparatini i.ç.ning ilmiytexnik hujjatlari tayyorlandi hamda uni qöllaşning aniq sohasi belgilandi. Gen va hujayra muhandisligi usullari yordamida sellyuloza hamda oqsil işlab çiqaruvçi mikroorganizmlarning yangi xillari topildi. In-t xodimlari oldida turgan vazifa atrof muhitni muhofaza qiliş hamda foydali mikroorganizmlardan xalq xöjaligi tarmoqlariga joriy etişdan iborat. In-tda 9 lab. bölib, ularda 200
dan ortiq xodim, jumladan, Özbekiston FA 1 akad. (M. Mavloniy), 10 fan d-ri, 42 fan nomzodi faoliyat körsatadi (2003).
Maşhura Mavloniy.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МИКРОБИОЛОГИЯ ИНСТИТУТИ, Ўзбекистон ФА микробиология илмий тадқиқот институти — назарий ва экспериментал микробиология ҳамда биотехнология масалалари бўйича йирик илмий марказ. 1947 й. Ўзбекистон ФА Зоология ва ботаника ин-тида микробиология лаб., 1965 й. мазкур лаб. негизида микробиология бўлими ташкил этилиб, 1977 й. ин-тга айлантирилди.
Ин-тнинг асосий илмий йўналиши Ўрта Осиё (Ўзбекистон) микрофлорасининг хилма-хиллигини ўрганиш, ажратиб олинган микроорганизмларни системага солиш ҳамда нопатоген ва шартли патоген микроорганизмларнинг йирик регионал (Яқин ва Ўрта Шарқ минтақасида ягона бўлган) маҳаллий тўплами (коллекция)сини тузишдан иборат. Ин-тда микроорганизмлар физиологияси, цитоморфологияси ва биокимёси, микробиологик йўл б-н физиологик фаол бирикмалар, антибиотиклар ва микроорганизмлардан заҳар олиш ўрганилди. Ўсимлик қолдиқлари ва саноат чиқиндиларидан ем-хашак тайёрлаш, микроорганизмларда қарама-қаршилик табиати ва улар ишлаб чиқарган биологик препаратларни ўрганиш натижаларидан деҳқончилик, ипакчилик, чорвачилик ва саноат тармоқларида фойдаланиш йўлга қўйилди.
Ин-тда мевали дарахтлар, сабзавот, полиз, техника ва бошқа қ.х. экинларининг бактерия, замбуруғ ва вируслар қўзғатадиган касалликлари ўрганилиб, уларга қарши кураш чоралари ишлаб чиқилди. Микроорганизмларнинг геокимёвий фаолиятига оид тадқиқотлар олиб борилди.
Рудалардан мис, рух, кобальт, молибден, олтин, кумуш ва б. металларни микробиология йўли б-н ажратиб олиш имкониятлари мавжудлиги ис-ботланди ва технологияси ишлаб чиқилди. Қ.х. ва саноат корхоналаридан чиқадиган оқова сувларни микробиологик усулда тозалаш биотехнологияси жорий этилди. Танлаш, ген ва ҳужайра муҳандислиги ёрдамида микробиология ва озиқ-овқат саноати ҳамда чорвачилик учун оқсиллар, фер-ментлар, витаминлар, биологик ўғитлар; шифобахш сутқатиқ тайёрлаш учун томизғи микроорганизмларнинг ўта маҳсулдор штаммларини олишда камчиқитли ва чиқитсиз биотехнология усуллари яратилди. Ғўзанинг оқ палак ва б. касалликларига қарши биологик ҳимоя воситаларининг илмий асослари ишлаб чиқилди. Липаза — ли-полактин препаратини и.ч.нинг илмийтехник ҳужжатлари тайёрланди ҳамда уни қўллашнинг аниқ соҳаси белгиланди. Ген ва ҳужайра муҳандислиги усуллари ёрдамида целлюлоза ҳамда оқсил ишлаб чиқарувчи микроорганизмларнинг янги хиллари топилди. Ин-т ходимлари олдида турган вазифа атроф муҳитни муҳофаза қилиш ҳамда фойдали микроорганизмлардан халқ хўжалиги тармоқларига жорий этишдан иборат. Ин-тда 9 лаб. бўлиб, уларда 200
дан ортиқ ходим, жумладан, Ўзбекистон ФА 1 акад. (М. Мавлоний), 10 фан д-ри, 42 фан номзоди фаолият кўрсатади (2003).
Машҳура Мавлоний.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.