Mikrobiologiya sanoati
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 521–522-b. — ziyouz.com
Mikrobiologiya sanoati sanoat tarmoği; i. ç. jarayonida turli nooziq-ovqat xom aşyo turlari (neft va gaz uglevodorodlari, gidrolizatlar, yoğoç)dan va qand lavlagi, makkajöxori, moyli va yormabop ekinlar va b.ning donini sanoatda kayta işlaş çiqitlaridan qimmatli mahsulotlarni mikrobiologik sintez qilib olişga asoslanadi. Oqsilvitaminli konsentratlar, aminokislotalar, vitaminlar, ferment preparatlari, antibiotiklar, ösimliklarni zararkunanda va haşarotlardan himoya qilişda qöllaniladigan bakteriyali va virusli lre-paratlar, bakteriyali öğitlar, şunin-gdek, ösimlik xom aşyosini kompleks qayta işlaş mahsulotlari — furfurol, ksilit va b. işlab çiqaradi. M.s. fantexnika taraqqiyoti yutuqlari negizida vujudga kelgan va mikrobiologiya texnikasi, kimyo, fizika, kimyoviy texnologiya, biotexnologiya va b.ning eng yangi yutuqlariga tayanadi. Mikroorganizmlarga xos bölgan moddalarning fermentlar ta'sirida özgarişlarida yuzaga keladigan ulkan energiyadan q.x. va sanoat uçun zarur mahsulotlarni maqsadga muvofiq sintez qiladigan mukam mal muhandislikbiologik sistemalar barpo etilgan. M.s. mahsulotlarining katta qismi biologik jihatdan yuqori sifatli aralaş yem i. ç.da işlatiladi. Yemga qöşilgan 1 t yem açitqi tirik vaznda qöşimça 1,5—2 t parranda göşti yoki 15—25 ming dona tuxum olişni ta'minlaydi va 3,5—5 t donni tejaş imkoniyatini beradi. Yem açitqilari b-n birga ratsionda yetişmaydigan vitaminlar va aminokislotalar, yem antibiotiklari, fermentli preparatlar mollarning ozuqa ratsioniga qöşiladi.
Mikrobli va virusli insektitsidlar odamlar, foydali hayvonlar va haşarotlar uçun xavfsiz hisoblanadi. Fermentli preparatlar q.x. xom aşyolariga işlov berişda bir qator texnologik jarayonlarni ança tezlaştiradi, oziq-ovqat, göşt, sut sanoati, yengil sanoatda mahsulot çiqişini oşiradi va sifatini yaxşilaydi. Fermentli preparatlar, şuningdek, kimyo va qora metallurgiya sanoatida, sanoat va kommunal oqova suvlarini tozalaş tizimlarida qöllaniladi. M. s. mahsuloti bölgan lizin, fermentli va oqsilli preparatlar non va non mahsulotlarini, oziq-ovqat kotsentratlarini oqsil b-n boyitiş, ularning ozuqalik qimmatini oşirişda foydalaniladi. Özbekistonda M.s. mahsulotlari «Qöqon spirt zavodi» aksiyadorlik jamiyati (1989; don (buğdoy) dan rektifikatsiya qilingan etil spirti), «Andijon biokimyo zavodi» aksiyadorlik jamiyati (1953; furfurol, spirt, etil spirti, quruq xlorella va b. mikrobiologiya mahsulotlari); Yangiyöl «Biokimyo» aksiyadorlik jamiyati (1949; etil spirti, ösimlik xom aşyosidan texnik spirt, yem-xaşak açitqisi, quruq yem-xaşak qöşimçasi), Farğona furan birikmalari kimyo z-di (1946; çigit şulxasi, şoli qipiği, paxta lin-ti va b.dan furfurin, etil, texnik spirtlar) da işlab çiqariladi. M.s.ning ayrim mahsulotlari «Özfarmsanoat» kompaniyasi korxonalarida tayyorlanadi.
Rixsivoy Yoqubov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МИКРОБИОЛОГИЯ САНОАТИ саноат тармоғи; и. ч. жараёнида турли ноозиқ-овқат хом ашё турлари (нефть ва газ углеводородлари, гидролизатлар, ёғоч)дан ва қанд лавлаги, маккажўхори, мойли ва ёрмабоп экинлар ва б.нинг донини саноатда кайта ишлаш чиқитларидан қимматли маҳсулотларни микробиологик синтез қилиб олишга асосланади. Оқсилвитаминли концентратлар, аминокислоталар, витаминлар, фермент препаратлари, антибиотиклар, ўсимликларни зараркунанда ва ҳашаротлардан ҳимоя қилишда қўлланиладиган бактерияли ва вирусли лре-паратлар, бактерияли ўғитлар, шунин-гдек, ўсимлик хом ашёсини комплекс қайта ишлаш маҳсулотлари — фурфурол, ксилит ва б. ишлаб чиқаради. М.с. фантехника тараққиёти ютуқлари негизида вужудга келган ва микробиология техникаси, кимё, физика, кимёвий технология, биотехнология ва б.нинг энг янги ютуқларига таянади. Микроорганизмларга хос бўлган моддаларнинг ферментлар таъсирида ўзгаришларида юзага келадиган улкан энергиядан қ.х. ва саноат учун зарур маҳсулотларни мақсадга мувофиқ синтез қиладиган мукам мал муҳандисликбиологик системалар барпо этилган. М.с. маҳсулотларининг катта қисми биологик жиҳатдан юқори сифатли аралаш ем и. ч.да ишлатилади. Емга қўшилган 1 т ем ачитқи тирик вазнда қўшимча 1,5—2 т парранда гўшти ёки 15—25 минг дона тухум олишни таъминлайди ва 3,5—5 т донни тежаш имкониятини беради. Ем ачитқилари б-н бирга рационда етишмайдиган витаминлар ва аминокислоталар, ем антибиотиклари, ферментли препаратлар молларнинг озуқа рационига қўшилади.
Микробли ва вирусли инсектицидлар одамлар, фойдали ҳайвонлар ва ҳашаротлар учун хавфсиз ҳисобланади. Ферментли препаратлар қ.х. хом ашёларига ишлов беришда бир қатор технологик жараёнларни анча тезлаштиради, озиқ-овқат, гўшт, сут саноати, енгил саноатда маҳсулот чиқишини оширади ва сифатини яхшилайди. Ферментли препаратлар, шунингдек, кимё ва қора металлургия саноатида, саноат ва коммунал оқова сувларини тозалаш тизимларида қўлланилади. М. с. маҳсулоти бўлган лизин, ферментли ва оқсилли препаратлар нон ва нон маҳсулотларини, озиқ-овқат коцентратларини оқсил б-н бойитиш, уларнинг озуқалик қимматини оширишда фойдаланилади. Ўзбекистонда М.с. маҳсулотлари «Қўқон спирт заводи» акциядорлик жамияти (1989; дон (буғдой) дан ректификация қилинган этил спирти), «Андижон биокимё заводи» акциядорлик жамияти (1953; фурфурол, спирт, этил спирти, қуруқ хлорелла ва б. микробиология маҳсулотлари); Янгийўл «Биокимё» акциядорлик жамияти (1949; этил спирти, ўсимлик хом ашёсидан техник спирт, ем-хашак ачитқиси, қуруқ ем-хашак қўшимчаси), Фарғона фуран бирикмалари кимё з-ди (1946; чигит шулхаси, шоли қипиғи, пахта лин-ти ва б.дан фурфурин, этил, техник спиртлар) да ишлаб чиқарилади. М.с.нинг айрим маҳсулотлари «Ўзфармсаноат» компанияси корхоналарида тайёрланади.
Рихсивой Ёқубов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.