Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Mikroelektronika

    Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 531–532-b. — ziyouz.com

    Mikroelektronika - elektron uzellar, bloklar va qurilmalarni juda mitti integral qurilmalar tarzida yaratiş b-n şuğullanadigan elektronika sohasi. 20-a. 60-y.larida vujudga keldi. Qattiq jism fizikasi M.ning asosi hisoblanadi.

    Ayrim qurilmalarda alohida tayyorlangan bir neça ming elektron lampa, tranzistor, kondensator, rezistor, transformator va b.ni qöllab, ularni kavşarlab yoki payvandlab yiğilişi natijasida apparatlar kupol bölgan. Bosma montaj, mikromodul, integral sxemaning yaratilişi b-n bu kamçiliklar deyarli bartaraf qilindi.

    M.ni bir-birini töldiruvçi bir neça yönalişlar: integral elektronika, vakuum mikroelektronika, optik elektronika va funksional elektronika kabi yönalişlarga ajratiş mumkin. Integral elektronika eng keng rivojlangan. Bu sohaning vujudga kelişi radioelektron apparatlarni mikrominiatyuralaşga (mittilaşga) imkon berdi. Integral sxema (mikrosxema) hisoblaş texnikasi va kosmik sistemalarda ham, xöjalikda işlatiladigan apparatlarda ham qöllaniladi. Yarimötkazgiçli integral sxemalar 1959-61 y.larda yaratildi. Bunday integral sxemalarning integrallaş darajasi yuqori (bitta yarimötkazgiç kristallida 10000 gaça va undan köp

    element). Guruxlab tayyorlaş usuliga ötiş yöli b-n yarimötkazgiçli material plastinkalaridagi aktiv (diodli, tranzistorli) elementlar tayyorlaş texnologiyasining takomillaştiriş bosma montaj texnikasining va passiv mikrominiatyur komponentlarni yaratiş texnologiyasining rivojlanişiga, bu esa, öz navbatida, plyonkali integral sxemalarni işlab çiqişga olib keldi.

    Yarimötkazgiçli va plyonkali integral sxemalardan taşkari, aralaş integral sxema tayyorlanadi. Aralaş integral sxemaning integrallaş darajasi yarimötkazgiçli integral sxemanikiga yaqin turadi. Keyinçalik vakuum integral sxemalar işlab çiqildi va yangi yönaliş — vakuum elektronika yaratildi. Vakuum integral sxemalar barça komponentlari vakuumga joylaştirilgan qurilma va osma mikrominiatyur elektrovakuum asboblari bölgan plyonkali integral sxema körinişida işlab çiqarilişi mumkin. Bunday integral sxemaning çidamliligi yuqori böladi.

    Integral sxemalarning barçasi işlaş belgilariga qarab raqamli (mantiqiy) va çiziqli xillarga bölinadi. Raqamli integral sxemalar EHMlarda işlatiş uçun, çiziqli integral sxemalar esa, asosan, elektr signallar (kuçaytiriş, modulyatsiya va b.)ni çiziqli kattaliklarga aylantiriş uçun möljallangan.

    M., asosan, ikki yönalişda rivojlandi: integral sxemalarning integrallaş darajasini va ziçligini oşiriş, sxematexnik yoki sistematexnik işlarga möljallangan elektron qurilmalar yaratiş uçun yangi fizik prinsip va hodisalarini izlaş. Bu yönaliş umumiy tarzda funksional mikroelektronika deb ataladi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    МИКРОЭЛЕКТРОНИКА - электрон узеллар, блоклар ва қурилмаларни жуда митти интеграл қурилмалар тарзида яратиш б-н шуғулланадиган электроника соҳаси. 20-а. 60-й.ларида вужудга келди. Қаттиқ жисм физикаси М.нинг асоси ҳисобланади.

    Айрим қурилмаларда алоҳида тайёрланган бир неча минг электрон лампа, транзистор, конденсатор, резистор, трансформатор ва б.ни қўллаб, уларни кавшарлаб ёки пайвандлаб йиғилиши натижасида аппаратлар купол бўлган. Босма монтаж, микромодуль, интеграл схеманинг яратилиши б-н бу камчиликлар деярли бартараф қилинди.

    М.ни бир-бирини тўлдирувчи бир неча йўналишлар: интеграл электроника, вакуум микроэлектроника, оптик электроника ва функционал электроника каби йўналишларга ажратиш мумкин. Интеграл электроника энг кенг ривожланган. Бу соҳанинг вужудга келиши радиоэлектрон аппаратларни микроминиатюралашга (миттилашга) имкон берди. Интеграл схема (микросхема) ҳисоблаш техникаси ва космик системаларда ҳам, хўжаликда ишлатиладиган аппаратларда ҳам қўлланилади. Яримўтказгичли интеграл схемалар 1959-61 й.ларда яратилди. Бундай интеграл схемаларнинг интеграллаш даражаси юқори (битта яримўтказгич кристаллида 10000 гача ва ундан кўп

    элемент). Гурухлаб тайёрлаш усулига ўтиш йўли б-н яримўтказгичли материал пластинкаларидаги актив (диодли, транзисторли) элементлар тайёрлаш технологиясининг такомиллаштириш босма монтаж техникасининг ва пассив микроминиатюр компонентларни яратиш технологиясининг ривожланишига, бу эса, ўз навбатида, плёнкали интеграл схемаларни ишлаб чиқишга олиб келди.

    Яримўтказгичли ва плёнкали интеграл схемалардан ташкари, аралаш интеграл схема тайёрланади. Аралаш интеграл схеманинг интеграллаш даражаси яримўтказгичли интеграл схеманикига яқин туради. Кейинчалик вакуум интеграл схемалар ишлаб чиқилди ва янги йўналиш — вакуум электроника яратилди. Вакуум интеграл схемалар барча компонентлари вакуумга жойлаштирилган қурилма ва осма микроминиатюр электровакуум асбоблари бўлган плёнкали интеграл схема кўринишида ишлаб чиқарилиши мумкин. Бундай интеграл схеманинг чидамлилиги юқори бўлади.

    Интеграл схемаларнинг барчаси ишлаш белгиларига қараб рақамли (мантиқий) ва чизиқли хилларга бўлинади. Рақамли интеграл схемалар ЭҲМларда ишлатиш учун, чизиқли интеграл схемалар эса, асосан, электр сигналлар (кучайтириш, модуляция ва б.)ни чизиқли катталикларга айлантириш учун мўлжалланган.

    М., асосан, икки йўналишда ривожланди: интеграл схемаларнинг интеграллаш даражасини ва зичлигини ошириш, схематехник ёки систематехник ишларга мўлжалланган электрон қурилмалар яратиш учун янги физик принцип ва ҳодисаларини излаш. Бу йўналиш умумий тарзда функционал микроэлектроника деб аталади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.