Mikrotron

Mikrotron (mikro... va ... tron) — elektronlarning siklik rezonans tezlatkiçi. Unda elektronlar rezonatorning yuksak çastotali elektr maydoni, bir jinsli va özgarmas magnit maydonida aylanma t-rayektoriyada harakatlanib tezlaniş oladi. M.ni V. I. Veksler 1944 y.da taklif etgan. M., asosan, yuksak çastotali elektr maydoni manbai (magnetron), rezonator, elektronlar manbai va elektronlarni soçuvçi magnit tutqiçdan iborat. M.da elektronlar harakatini uyğunlaştiriş, maydon çastotasini özgartirib turiş lozim. Bir jinsli magnit maydon N da relyativistik elektronning aylaniş vaqti t uning töliq energiyasi Ye ga proporsional, ya'ni t=2n E/ yeNs (ye — elektron zaryadi, s — yoruğlik tezligi). Bunda q elektronlar oqimining rezonatorda har bir ötişida energiyaning D£ ga özgarişiga mos keladigan vaqti At=qt=2nA Ye/yeNs ga oşadi. M.da avtofazalaş prinsipi amalga oşirilgan (yana q. Siklotron). M.larda monoenergiyali (birdek energiyaga ega bölgan zarralar oqimi) va yaxşi töplangan (kollimatsiyalangan) elektronlar dastasi olinadi. Şuning uçun ular, köpinça, tez elektronlar (5-30 MeV) manbai sifatida relyativistik elektronika, yadro fizikasi, tibbiyot, qattiq jism fizikasi, defektoskopiya va b. da işlatiladi.