Millatçilik
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 539–540-b. — ziyouz.com
Millatçilik — millat ayiriş; öz millatining haqhuquklarini boşqa millatlar haqhuquqidan yuqori qöyiş, öz ehtiyojlari va manfaatlarini öylab, boşqa millatning yoki boşqa xalqlar vakillarining ehtiyoj va manfaatlarini nazar-pisand qilmaslik. M. milliy biqiklik, millat-parastlikka asoslanib, milliy nizo, ixtiloflarga sababçi böladi, jamiyat hayotini, tinçlik va barqarorlikni izdan çiqarişi mumkin. «M.» va «ta-jovuzkor M.» tuşunçalarini farqlaş lozim. M. öz millatining manfaatlarini yuqori qöyişga intiliş orqali bir millatni bilibbilmay uluğlab, bu b-n milliy totuvlikka xavf tuğdirsa, tajovuzkor M. jamiyatdagi hamjihatlikka oçikdanoçiq qarşi çiqadi. M. ayrim soxta millatparvarlik ğoyalariga tayanib, milliy özligini anglaş b-n boğliq milliy til, milliy ruhiyat, milliy ong, milliy ğurur, milliyma'naviy qadriyatlar va ş. k.ni qurol qilib oladi. Aslida M.da milliy özligini anglaş yotdir. Çunki milliy özligini anglaş öz milliy xususiyatlari va öziga xoslikni tan oliş b-n birga boşqa millatlarga xos barça fazilatlar va qadriyatlarni ham e'tirof etiş va ulardan foydalanişni taqozo qiladi. M.ning siyosiy tusda namoyon bölişi salbiy oqibatlar keltirib çiqaradi, davlat va millatning xavfeizligigagina emas, ayni vaqtda mintaqaviy, keng kölamli xavfeizlikka tahdid soluvçi kuçga aylanadi. Tajovuzkor M. şovinizm, buyuk davlatçilik şovinizmi, irqçilik, faşizm ğoyalari b-n uzviy boğliqdir. Demokratik jamiyatda bunday M. körinişlariga yul qöyilmaydi.
Köp millatli davlatlar jumlasiga kiruvçi Özbekiston Respublikasida özbeklar b-n bir katorda uz madaniyati va an'analariga ega bulgan 100 dan ortiq millat vakillari istiqomat qiladi. Ularning mamlakat aholisi umumiy tarkibidagi uluşi 20 foizdan ortiqrokdir. Bunday şaroitda bir xalqni boşqasiga qarama-qarşi qöyiş, milliy ustunlik qiliş yölidagi har qanday urinişlarning oldini oliş muhimdir. Şuning uçun ham mamlakat Konstitutsiyasida «Özbekiston Respublikasi öz xududida istiqomat qiluvçi barça millat va elatlarning tillari, urf-odatlari va an'analari xurmat qilinişini ta'minlaydi, ularning rivojlanişi uçun şaroit yaratadi», deb yozib qöyilgan.
Ibodulla Ergaşev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МИЛЛАТЧИЛИК — миллат айириш; ўз миллатининг ҳақҳуқукларини бошқа миллатлар ҳақҳуқуқидан юқори қўйиш, ўз эҳтиёжлари ва манфаатларини ўйлаб, бошқа миллатнинг ёки бошқа халқлар вакилларининг эҳтиёж ва манфаатларини назар-писанд қилмаслик. М. миллий биқиклик, миллат-парастликка асосланиб, миллий низо, ихтилофларга сабабчи бўлади, жамият ҳаётини, тинчлик ва барқарорликни издан чиқариши мумкин. «М.» ва «та-жовузкор М.» тушунчаларини фарқлаш лозим. М. ўз миллатининг манфаатларини юқори қўйишга интилиш орқали бир миллатни билиббилмай улуғлаб, бу б-н миллий тотувликка хавф туғдирса, тажовузкор М. жамиятдаги ҳамжиҳатликка очикданочиқ қарши чиқади. М. айрим сохта миллатпарварлик ғояларига таяниб, миллий ўзлигини англаш б-н боғлиқ миллий тил, миллий руҳият, миллий онг, миллий ғурур, миллиймаънавий қадриятлар ва ш. к.ни қурол қилиб олади. Аслида М.да миллий ўзлигини англаш ётдир. Чунки миллий ўзлигини англаш ўз миллий хусусиятлари ва ўзига хосликни тан олиш б-н бирга бошқа миллатларга хос барча фазилатлар ва қадриятларни ҳам эътироф этиш ва улардан фойдаланишни тақозо қилади. М.нинг сиёсий тусда намоён бўлиши салбий оқибатлар келтириб чиқаради, давлат ва миллатнинг хавфеизлигигагина эмас, айни вақтда минтақавий, кенг кўламли хавфеизликка таҳдид солувчи кучга айланади. Тажовузкор М. шовинизм, буюк давлатчилик шовинизми, ирқчилик, фашизм ғоялари б-н узвий боғлиқдир. Демократик жамиятда бундай М. кўринишларига йул қўйилмайди.
Кўп миллатли давлатлар жумласига кирувчи Ўзбекистон Республикасида ўзбеклар б-н бир каторда уз маданияти ва анъаналарига эга булган 100 дан ортиқ миллат вакиллари истиқомат қилади. Уларнинг мамлакат аҳолиси умумий таркибидаги улуши 20 фоиздан ортиқрокдир. Бундай шароитда бир халқни бошқасига қарама-қарши қўйиш, миллий устунлик қилиш йўлидаги ҳар қандай уринишларнинг олдини олиш муҳимдир. Шунинг учун ҳам мамлакат Конституциясида «Ўзбекистон Республикаси ўз худудида истиқомат қилувчи барча миллат ва элатларнинг тиллари, урф-одатлари ва анъаналари хурмат қилинишини таъминлайди, уларнинг ривожланиши учун шароит яратади», деб ёзиб қўйилган.
Ибодулла Эргашев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.