Mineral ozuqalar
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 570-b. — ziyouz.com
Mineral ozuqalar - çorva mollarining ozuqa ratsionida ba'zi ki-myoviy elementlar yetişmaganda yemxa-şakka qöşib beriladigan qöşimça mineral ozuqalar. Çorva mollari tanasida turli mineral elementlar uçraydi. Ulardan 15 tasining hayvonlar organizmidagi fiziologik ahamiyati aniqlangan. Ftor, bariy, brom va stronsiy elementlari esa ehtimol zarur bölgan elementlar qatoriga kiritilgan.
Hayvon tanasida köp yoki kam miqdorda uçraşiga qarab mineral elementlar 2 guruhga ajratiladi; makroelementlar (ularning 1 kg ozuqadagi mikdori g da ifoda etiladi). Çorva mollari ozuqalarida makroelementlardan kalsiy, fosfor, natriy, kaliy, xlor, magniy va oltingugurt ele-mentlarining mikdori nazorat qilinadi; 2) mikroelementlar (ularning 1 kg ozuqadagi mikdori mg da ölçanadi).
Hayvonlar iste'mol qiladigan ösimlik mahsulotlaridan olingan ozuqalarning mineral tarkibi tuproq va iqlim şaroitiga hamda agrotexnik şaroitlarga, öğitlarning qöllanişiga ham boğliq. Köpçilik ösimlik ozuqalarda natriy va xlor yetişmaydi. Şuning uçun hayvonlar yem-xaşagiga oş tuzi qöşiladi. Kalsiyli ozuqa sifatida tuyilgan bör va t-ravertinlar, ohaktoşlar hamda ötin kulidan foydalaniladi. Hayvonlarning mineral elementlarga bölgan talabini aniqlaşda ba'zi elementlarning özaro nisbatini ham hisobga oliş kerak. Çunonçi, kalsiy va molibdenning ratsionda ortib ketişi boşqa elementlarning hazm bölişini susaytiradi. Temir, mis, kobalt elementlarining ma'lum bir nisbatda bölişi juda ham zarur. Çunki, qondagi gemoglobin oqsilning sintezi yuqoridagi elementlarning özaro nisbatiga boğliq bölib, ulardan birontasining yetişmasligi anemiya (kamqonlik) kasalligiga olib keladi. Yod elementi qalqonsimon bez ajratadigan tiroksin gormoni tarkibida bölib, şu bezning bir meyorda faoliyat körsatişini ta'minlaydi. Parrandaçilikda kalsiyli oziqlantirişda tuxum pöçoği va çuçuk suv mollyuskalari, dengiz çiganoklaridan tayyorlangan ozuqa yormalari keng qöllaniladi. Kalsiy va fos-forli elementlar yetişmaganda ratsi-onga fosfatli ozuqalar qöşiladi. M.o.ga turli konsentratlar, silos va maydalangan ildizmevalar aralaştiriladi. M.o. har qanday aralaş yemlarga qöşilişi şart. 3-dlarda M.o.dan tuzlar aralaşmalari, yalanadigan bri-ketlar va tabletkalar tayyorlanadi. Hayvonlar ratsionini mineral ozuqalar b-n boyitişda, ayniqsa, mis, ftor, selen va molibdenning ratsionda me'-yordan ortib ketişi hayvonlarni zaharlaşi mumkin. Organizmdagi işqoriy kislotali muhit muvozanatining saqlanişida ham mineral moddalarning ahamiyati katta.
Rözimat Hamroqulov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МИНЕРАЛ ОЗУҚАЛАР - чорва молларининг озуқа рационида баъзи ки-мёвий элементлар етишмаганда емха-шакка қўшиб бериладиган қўшимча минерал озуқалар. Чорва моллари танасида турли минерал элементлар учрайди. Улардан 15 тасининг ҳайвонлар организмидаги физиологик аҳамияти аниқланган. Фтор, барий, бром ва стронций элементлари эса эҳтимол зарур бўлган элементлар қаторига киритилган.
Ҳайвон танасида кўп ёки кам миқдорда учрашига қараб минерал элементлар 2 гуруҳга ажратилади; макроэлементлар (уларнинг 1 кг озуқадаги микдори г да ифода этилади). Чорва моллари озуқаларида макроэлементлардан кальций, фосфор, натрий, калий, хлор, магний ва олтингугурт эле-ментларининг микдори назорат қилинади; 2) микроэлементлар (уларнинг 1 кг озуқадаги микдори мг да ўлчанади).
Ҳайвонлар истеъмол қиладиган ўсимлик маҳсулотларидан олинган озуқаларнинг минерал таркиби тупроқ ва иқлим шароитига ҳамда агротехник шароитларга, ўғитларнинг қўлланишига ҳам боғлиқ. Кўпчилик ўсимлик озуқаларда натрий ва хлор етишмайди. Шунинг учун ҳайвонлар ем-хашагига ош тузи қўшилади. Кальцийли озуқа сифатида туйилган бўр ва т-равертинлар, оҳактошлар ҳамда ўтин кулидан фойдаланилади. Ҳайвонларнинг минерал элементларга бўлган талабини аниқлашда баъзи элементларнинг ўзаро нисбатини ҳам ҳисобга олиш керак. Чунончи, кальций ва молибденнинг рационда ортиб кетиши бошқа элементларнинг ҳазм бўлишини сусайтиради. Темир, мис, кобальт элементларининг маълум бир нисбатда бўлиши жуда ҳам зарур. Чунки, қондаги гемоглобин оқсилнинг синтези юқоридаги элементларнинг ўзаро нисбатига боғлиқ бўлиб, улардан биронтасининг етишмаслиги анемия (камқонлик) касаллигига олиб келади. Йод элементи қалқонсимон без ажратадиган тироксин гормони таркибида бўлиб, шу безнинг бир меъёрда фаолият кўрсатишини таъминлайди. Паррандачиликда кальцийли озиқлантиришда тухум пўчоғи ва чучук сув моллюскалари, денгиз чиганокларидан тайёрланган озуқа ёрмалари кенг қўлланилади. Кальций ва фос-форли элементлар етишмаганда раци-онга фосфатли озуқалар қўшилади. М.о.га турли концентратлар, силос ва майдаланган илдизмевалар аралаштирилади. М.о. ҳар қандай аралаш емларга қўшилиши шарт. 3-дларда М.о.дан тузлар аралашмалари, яланадиган бри-кетлар ва таблеткалар тайёрланади. Ҳайвонлар рационини минерал озуқалар б-н бойитишда, айниқса, мис, фтор, селен ва молибденнинг рационда меъ-ёрдан ортиб кетиши ҳайвонларни заҳарлаши мумкин. Организмдаги ишқорий кислотали муҳит мувозанатининг сақланишида ҳам минерал моддаларнинг аҳамияти катта.
Рўзимат Ҳамроқулов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.