Mineral suvlar

Mineral suvlar — tarkibida ba'zi bir kimyoviy elementlar va birikmalar, şuningdek, gazlar bölgan suvlar. Tarkibidagi erigan minerallarning umumiy miqdori 1 g/l gaça bölgan suvlar çuçuk hisoblanadi. Ba'zi dengiz va köl suvlari ham M.s. ga kiradi. M.s.ning ma'lum şifobaxş xususiyatiga va iqtisodiy jihatdan uzoq muddat foydalaniş uçun yetarli miqdorga ega bölganlari mineral suv manbalari deb ataladi. Suv tarkibida yod, brom, litiy, bariy, temir va b., gazlardankarbonat angidrid, radon, sulfat gazlari bölişi ularda şifobaxş xususiyat vujudga keltiradi. Sul-fatgidrokarbonatli Narzan suvi (Kislovodskda), karbonat angidridli Jeleznovodsk, Pyatigorsk, Yessentuki, oltingugurtli Çimyon, Uçqizil (Özbekiston), Obişifo (Tojikiston), Matsesta (Gruziya), azotli Qiziltepa (Özbekiston), Issiqota (Qozoğiston), radioaktivli Xöjaobigarm (Tojikiston), Jetioğuz (Qozoğiston) va b. önlab joylarda mineral suv manbalari bor. M.s. qosil bölişi va Yer pöstida joylanişiga qarab sovuq va iliq (20° atrofida), termal (issiq, 37° dan yuqori), gipotermal (42° dan yuqori) hamda qaynoq (100° va undan yuqori) böladi. Minerallaniş miqdoriga qarab: kuçsiz (1—2g/l), kam (2—5 g/l), örta (5-15 g/l), yuqori (15-30 g/l), şör (15—30 g/l), va örtaça şör (35— 150 g/l) kabi turlarga bölinadi. Tarkibida 2—20 g/l mineral tuzlar bölgan M.s. iste'mol uçun işlatiladi. M.s.ning şifobaxş xususiyati tarkibidagi foydali elementlar, gazlar, organik moddalarning sifati va miqdoriga qarab belgilanadi. M.s.ning paydo bölişi, joylaniş qonuniyatlari va foydalaniş masalalarini gidrogeologiya va kurortologiya örganadi. M.s.ning organik va kimyoviy xossalarini örganiş va foydalanişga topşiriş b-n ilmiy tadqiqot muassasalari, lab. va st-yalar şuğullanadi. Hoz. sanatoriy va şifoxonalarda sun'iy yöl b-n oltingugurtli va radonli M.s. tayyorlanadi.

Özbekiston Markaziy Osiyoda M.s.ga boy bölgan mamlakat. Respublika xududida ularning tabiatda ma'lum bölgan barça guruh va tiplari aniqlangan. Özbekistonda M.s.ning quyidagi balneologik guruxlari bor: spetsifik xususiyatlarsiz va komponentlarsiz, oltingugurtli, yod, brom, radonli va karbonat angidridli.

Spetsifik xususiyatlarsiz va komponentlarsiz eng qimmatli M.s. (azotişqorli issiq, Ijevsk va yangi Ijevsk turidagi sulfat va xlorid sulfat natriyli) Toşkent atrofi, Kizilkum, Zarafşon va Markaziy Kizilkum havzalar guruhida, hamda Ustyurt, Buxoro-Qarşi, Surxondaryo va Farğona artezian havzalarining yuqori gidrogeologik qavatida tarqalgan. Ular negizida: Jan. Olamuşuk şaharçasi va Polvontoşda (Andijon viloyati), Buxorodagi «Sitorai Mohi Xossa», Jizzax viloyatidagi Gagarin va Ğallaorol ş.larida, Muborak ş.da (Qaşqadaryo viloyati), Oltinsoy qişloğida (Navoiy viloyati): Kattaqörğon ş, Na-gorniy t.y. stansiyasida (Samarqand viloyati), Toşkent ş.da, Toşkent viloyatida, Oltiariq şaharçasida, Oltiariq t.y. stansiyasida, Zadion qişloğida, Qöqon ş.da, Çimyon qişloğida (Farğona viloyati), Nukus ş.da (Qoraqalpoğiston) sanatoriykurort, profilaktika muassasalari va qadoqlaş z-dlari faoliyat körsatadi. Özbekiston xududida sanoat toifasi böyiça foydalaniş zaxirasi 30 ming m3/ sutka bölgan yer osti M.s. aniqlangan. Ular negizida 100 dan ziyod sanatoriy, balneologik şifoxona va mineral içimlik suvlari qadoqlaş böyiça 20 sex işlab turibdi. Davlat hisobida radonli, oltingugurtli, yod, brom, borli, tarkibida organik modda bölgan, kremniyli, temirli va spetsifik komponentlar va xususiyatlarsiz 10 dan ziyod yer osti M.s. konlari va uçastkalari faoliyat körsatadi.