Minerallar oqiq agregatlari
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 574-b. — ziyouz.com
Minerallar oqiq agregatlari — mineral massalarining şakli; karbonat, nordon sulfatli, nordon fosforli va b. kimyoviy birikmalar yuza katlami yoki gidrotermal eritmalarining çökişidan hosil böladi. M.o.a. kolloid eritmalar, şuningdek, asl eritmalardan hosil bölişi mumkin. Agregatlar sumalak şaklida (stalaktit va stalagmit), ğudda, kurtaksimon pust, şakleiz oqma körinişida böladi. Yer pusti va yer yuzasida harakatda bölgan suv bir qança minerallar, ayniqsa, işqoriy-yer elementlari karbonatlarini ançagina qismini eritadi. Suvning buğlanişi, şaroit, t-ra va bosimning özgarişi yoki almaşinuv reaksiyasi eritmadagi moddani M.o.a. körinişida ajralib çiqişiga olib keladi. M.o.a. yer ustida Yer pustining yuza qatlamida: geyzerlar, mineral buloqlar yotqiziklarida, ğorlar, toğ jinslaridagi yorikdar, böşliklarda, ruda konlari oksidlaniş zonalarida, şuningdek, taşlandiq ruda konlarida hosil böladi. Biroq ruda minerallari kollomorf «regatlari (pirit, sfalerit, kassiterit va b.) çuqurda joylaşgan gidrotermal eritmalarda ham vujudga keladi. Kalsit, malaxit, qönğir temirtoş, mis fos-fati kabi M.o.a. keng tarqalgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МИНЕРАЛЛАР ОҚИҚ АГРЕГАТЛАРИ — минерал массаларининг шакли; карбонат, нордон сульфатли, нордон фосфорли ва б. кимёвий бирикмалар юза катлами ёки гидротермал эритмаларининг чўкишидан ҳосил бўлади. М.о.а. коллоид эритмалар, шунингдек, асл эритмалардан ҳосил бўлиши мумкин. Агрегатлар сумалак шаклида (сталактит ва сталагмит), ғудда, куртаксимон пуст, шаклеиз оқма кўринишида бўлади. Ер пусти ва ер юзасида ҳаракатда бўлган сув бир қанча минераллар, айниқса, ишқорий-ер элементлари карбонатларини анчагина қисмини эритади. Сувнинг буғланиши, шароит, т-ра ва босимнинг ўзгариши ёки алмашинув реакцияси эритмадаги моддани М.о.а. кўринишида ажралиб чиқишига олиб келади. М.о.а. ер устида Ер пустининг юза қатламида: гейзерлар, минерал булоқлар ётқизикларида, ғорлар, тоғ жинсларидаги ёрикдар, бўшликларда, руда конлари оксидланиш зоналарида, шунингдек, ташландиқ руда конларида ҳосил бўлади. Бироқ руда минераллари колломорф «регатлари (пирит, сфалерит, касситерит ва б.) чуқурда жойлашган гидротермал эритмаларда ҳам вужудга келади. Кальцит, малахит, қўнғир темиртош, мис фос-фати каби М.о.а. кенг тарқалган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.