Mirabilit
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 590-b. — ziyouz.com
Mirabilit (lot. mirabilis — ajoyib; nem. kimyogari I.R.Glauber bergan nom), glauber tuzi — sulfat lar sinfiga mansub mineral; kimyoviy tarkibi Na2[SO4]10H2O. Tarkibida 19,24% Na2O; 24,85% SO3; 55,91% H2O mavjud. Monoklin singoniyada kristallanadi; qisqa prizmadan ninasimon şaklgaça. M., şuningdek, donaça yoki kukunsimon agregatlar va mayda kristalli pöstloqçalar hosil qiladi. Rangsiz yoki oq. Suvda oson eriydi, eritma aççiqşör ta'mga ega. Quruq holatda suvini tez yöqotadi va oq kukunsimon suvsiz mineral — tenardit (Na2SO4)ra aylanadi. Qattikligi 1,5— 2; ziçligi 1,5g/ sm3. M. şör köllar, sayoz qöltiqlar va issiq buloklarda kimyoviy çökindi sifatida hosil böladi. Tuproq yuzasida uning rangini özgartiradi. Kaspiy dengizining Qoraböğ-ozgöl qöltiğida, Katta Şör kölda (AQŞ)va b. joylarda, past t-rada yomon erigani uçun köproq qişda çökadi. Özbekistonda ham keng tarqalgan. Mirzaçöl, Zarafşon daryosi quyi qismidagi köllarda va b. joylarda uçraydi. M., asosan, kimyo sanoatida soda, işqoriy natriy oliş uçun, oynaşişa, böyoq tayyorlaşda, şuningdek, tibbiyotda işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МИРАБИЛИТ (лот. mirabilis — ажойиб; нем. кимёгари И.Р.Глаубер берган ном), глаубер тузи — сульфат лар синфига мансуб минерал; кимёвий таркиби Na2[SO4]10H2O. Таркибида 19,24% Na2O; 24,85% SO3; 55,91% Н2О мавжуд. Моноклин сингонияда кристалланади; қисқа призмадан нинасимон шаклгача. М., шунингдек, донача ёки кукунсимон агрегатлар ва майда кристалли пўстлоқчалар ҳосил қилади. Рангсиз ёки оқ. Сувда осон эрийди, эритма аччиқшўр таъмга эга. Қуруқ ҳолатда сувини тез йўқотади ва оқ кукунсимон сувсиз минерал — тенардит (Na2SO4)ra айланади. Қаттиклиги 1,5— 2; зичлиги 1,5г/ см3. М. шўр кўллар, саёз қўлтиқлар ва иссиқ булокларда кимёвий чўкинди сифатида ҳосил бўлади. Тупроқ юзасида унинг рангини ўзгартиради. Каспий денгизининг Қорабўғ-озгўл қўлтиғида, Катта Шўр кўлда (АҚШ)ва б. жойларда, паст т-рада ёмон эригани учун кўпроқ қишда чўкади. Ўзбекистонда ҳам кенг тарқалган. Мирзачўл, Зарафшон дарёси қуйи қисмидаги кўлларда ва б. жойларда учрайди. М., асосан, кимё саноатида сода, ишқорий натрий олиш учун, ойнашиша, бўёқ тайёрлашда, шунингдек, тиббиётда ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.