Mirişkor tumani

Manba: ÖzME, Qöşimça (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 49–50-b. — ziyouz.com

Mirişkor tumani - Qaşqadaryo viloyatidagi tuman. 2003 y. 6 yanv. da Usmon Yusupov va Bahoriston tumanlarining birlaştirilişi natijasida taşkil etilgan. M.t. Qaşqa-daryo viloyatining jan.garbida joylaşgan. Tuman şim.dan Muborak, şarq-dap Kasbi, Qarşi, Nişon tumanlari, garbdap Buxoro niloyatining Olot va Qoraköl tumanlari, jan.dan Turkma-nistonning Lsbap iiloyati bilan çega-radoş. M.t.da 12 fuqarolar yigini (Avazçöl, Vori, Guliston. Gulşan-bog, Jöynov, Mirişkor, Navbahor, Obod, Pomuq, Çamanzor, Çandir, Yangiobod) bor. Mayd. 3,1 ming km2. Axrlisi 87,2 ming kişi (2005). Markazi - Yangi Mirişkor qişloği.

Tabiati. Tuman hududi Qarşi çöli zonasida joylaşgan. Relyefi, asosan, gekisliklardap iborat bölib, şarqdan jan.garb tomon biroz pasayib boradi (Qorabuloq botigida 280 m gaça pasayadi). M.t. huludidagi qirlardan çorva uçun yaylov sifatida foydalanilali.

Tumanning garbiy va jan. hududi yarim mustahkamlapgan qumli maydonlar bilan band. Köçma qum barxanlari, eol-akkumulyativ, ya'ni şamol yotqiziqli qumtepa-jöyakli relyef şakllari, gil yotqiziqli yassi yuzali tekisliklar bor. Törtlamçi davrning çökindi yotqi-ziqlari tagida neogen va paleogen davrining giltoş, qumtoş, ohaktoş, gips-angidritli dengiz yotqiziqlari, bör va yura davrlarining issiq va sernam şaroitli dengiz yotqiziqlari uçraydi. M.t.da bir qança berk botiqpar: Qorabuloq, Depgizköl, Xöjam Sayot, Qirqçaşma va b. bor. Ularda şifobaxş balçiqlar, tuz qatlamlari hosil bölgan. Tuman hududida Alang, Pomuq, Kultog, Kökdumaloq, Örtabuloq, Zevardi, Dengizköl kabi neft, gaz va konden-satga boy konlar mavjud.

Iqlimi keskin kontinental. Yanv,ning örtaça t-rasi 2°, iyulniki 28°— 29,5°. Yozi issiq, quruq, davomli. Eng past t-ra —28°, eng yuqori t-ra 47°. Yozda garmsel şamoli ta'sirida ötölanlar qurib qoladi. Vegetatsiya davri 242 kun. Iillik yoğin 130—200 mm. Tuproqlari gil, şörxok, ötloq, oddiy böz tuproqlar. Yovvoyi ösimliklardan juzğun, iloq, selin, şayton-kovuş, karrak, qizil qandim, yetmak, saksovul, şuvoq, şöra, tuyaqorin, yantoq, qönğirboş, lolaqizğaldoq, qamiş, yalpiz, isiriq, çitir, çuç-moma, zira va b. ösadi. Yovvoyi xayvonlardan tulki, çiyaböri, jayran, siçqon, kalamuş, tipratikan, yumro-nqoziq, sudraluvçilardap eçkemar, kaltakesak, har xil ilonlar; quşlardan tustovuq, kaptar, çumçuq, burgut, turna, laylak, qaldirğoç, musiça, sassiqpopişak va b. bor. Tuman yerlari Amudaryodan suv oladigan Mirişkor kanalidan suğoriladi.

Aholisi, asosan, özbeklar, şunipgdek, turkman, tojik, arab, rus va b. millat vakillari ham yaşaydi. Aqoli ziçligi 1km' ga örtaça 28,1 kişi (2005).

Xöjaligi. Tumanda 2300 ga yaqin korxona faoliyat körsatmoqda. Özbekiston — Isroil «Eynab» qöşma korxonasi işlab turibdi. 250 dan ziyod maişiy xizmat körsatiş şoxobçasi mavjud. 1500 fermer xöjaligi faoliyat yuritadi. 2177 kiçik korxopa bor. Paxtaçilikka 2 ta, qorakölçilikka 2 ta şirkat xöjaligi ixtisoslaşgan.

Q.x.ning asosiy sohalari paxtaçilik, donçilik va çorvaçilik. Tumanlagi umumiy yer mayd. 312,5 ming ga, şuningdek, 53,9 ming ga yer haydaladi, şu jumladan, 23 ming ga yer paxta, 24,7 ming ga yer ğalla bilan band. Şuningdek, sabzavot, poliz, kar-toşka, meva, uzum, sut, göşt, pilla, qoraköl teri va b. mahsulotlar yetiştiriladi.

M.t.dagi xususiy va jamoa xöjaliklarida 30,5 mingga yaqin qoramol, 170 ming dan ziyod qöy va eçki, 39,2 ming parranda, 310 yilqi bor (2004). Tumanda 38 umumiy ta'lim maktabi, 3 litsey va ixtisoslaştirilgan maktablarda 22,4 ming öquvçi ta'lim oladi. 3 kasb-hunar kolleji (2 mingga yaqin öquvçi), bolalar musiqa maktabi faoliyat körsatadi. 9 klub muassasasi, 2 madaniyat va istirohat boği, 26 kutubxona (144 ming nusxa asar) bor.

Korxona va taşkilotlarda 50 jismoniy tarbiya va sport jamoalari taşkil etilgan. Sport bilan doimiy ravişda qariyb 11 ming kişi şuğullanadi.

4 kasalxona, ambulatoriya, 9 qiş-doq vraçlik punkti va b. tibbiy muassasalar aholiga xizmat qiladi. Tibbiy muassasalarda jami 358 davolaş örni mavjud (har 10 ming kişiga 117 örin). 1978 y. 1 apr.dan «Mirişkor maş'ali» tuman ga.z. naşr etiladi (adadi 745 nusxa, 2005 y.).

Latif Erdonov, Ovod Jöraqulov, Mahliyo Sohibova.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МИРИШКОР ТУМАНИ - Қашқадарё вилоятидаги туман. 2003 й. 6 янв. да Усмон Юсупов ва Баҳористон туманларининг бирлаштирилиши натижасида ташкил этилган. М.т. Қашқа-дарё вилоятининг жан.гарбида жойлашган. Туман шим.дан Муборак, шарқ-дап Касби, Қарши, Нишон туманлари, гарбдап Бухоро нилоятининг Олот ва Қоракўл туманлари, жан.дан Туркма-нистоннинг Лсбап иилояти билан чега-радош. М.т.да 12 фуқаролар йигини (Авазчўл, Вори, Гулистон. Гулшан-бог, Жўйнов, Миришкор, Навбаҳор, Обод, Помуқ, Чаманзор, Чандир, Янгиобод) бор. Майд. 3,1 минг км2. Ахрлиси 87,2 минг киши (2005). Маркази - Янги Миришкор қишлоғи.

Табиати. Туман ҳудуди Қарши чўли зонасида жойлашган. Рельефи, асосан, гекисликлардап иборат бўлиб, шарқдан жан.гарб томон бироз пасайиб боради (Қорабулоқ ботигида 280 м гача пасаяди). М.т. ҳулудидаги қирлардан чорва учун яйлов сифатида фойдаланилали.

Туманнинг гарбий ва жан. ҳудуди ярим мустаҳкамлапган қумли майдонлар билан банд. Кўчма қум барханлари, эол-аккумулятив, яъни шамол ётқизиқли қумтепа-жўякли рельеф шакллари, гил ётқизиқли ясси юзали текисликлар бор. Тўртламчи даврнинг чўкинди ётқи-зиқлари тагида неоген ва палеоген даврининг гилтош, қумтош, оҳактош, гипс-ангидритли денгиз ётқизиқлари, бўр ва юра даврларининг иссиқ ва сернам шароитли денгиз ётқизиқлари учрайди. М.т.да бир қанча берк ботиқпар: Қорабулоқ, Депгизкўл, Хўжам Саёт, Қирқчашма ва б. бор. Уларда шифобахш балчиқлар, туз қатламлари ҳосил бўлган. Туман ҳудудида Аланг, Помуқ, Култог, Кўкдумалоқ, Ўртабулоқ, Зеварди, Денгизкўл каби нефть, газ ва конден-сатга бой конлар мавжуд.

Иқлими кескин континентал. Янв,нинг ўртача т-раси 2°, июлники 28°— 29,5°. Ёзи иссиқ, қуруқ, давомли. Энг паст т-ра —28°, энг юқори т-ра 47°. Ёзда гармсел шамоли таъсирида ўтўланлар қуриб қолади. Вегетация даври 242 кун. Ииллик ёғин 130—200 мм. Тупроқлари гил, шўрхок, ўтлоқ, оддий бўз тупроқлар. Ёввойи ўсимликлардан жузғун, илоқ, селин, шайтон-ковуш, каррак, қизил қандим, етмак, саксовул, шувоқ, шўра, туяқорин, янтоқ, қўнғирбош, лолақизғалдоқ, қамиш, ялпиз, исириқ, читир, чуч-мома, зира ва б. ўсади. Ёввойи хайвонлардан тулки, чиябўри, жайран, сичқон, каламуш, типратикан, юмро-нқозиқ, судралувчилардап эчкемар, калтакесак, ҳар хил илонлар; қушлардан тустовуқ, каптар, чумчуқ, бургут, турна, лайлак, қалдирғоч, мусича, сассиқпопишак ва б. бор. Туман ерлари Амударёдан сув оладиган Миришкор каналидан суғорилади.

Аҳолиси, асосан, ўзбеклар, шунипгдек, туркман, тожик, араб, рус ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Ақоли зичлиги 1км’ га ўртача 28,1 киши (2005).

Хўжалиги. Туманда 2300 га яқин корхона фаолият кўрсатмоқда. Ўзбекистон — Исроил «Эйнаб» қўшма корхонаси ишлаб турибди. 250 дан зиёд маиший хизмат кўрсатиш шохобчаси мавжуд. 1500 фермер хўжалиги фаолият юритади. 2177 кичик корхопа бор. Пахтачиликка 2 та, қоракўлчиликка 2 та ширкат хўжалиги ихтисослашган.

Қ.х.нинг асосий соҳалари пахтачилик, дончилик ва чорвачилик. Туманлаги умумий ер майд. 312,5 минг га, шунингдек, 53,9 минг га ер ҳайдалади, шу жумладан, 23 минг га ер пахта, 24,7 минг га ер ғалла билан банд. Шунингдек, сабзавот, полиз, кар-тошка, мева, узум, сут, гўшт, пилла, қоракўл тери ва б. маҳсулотлар етиштирилади.

М.т.даги хусусий ва жамоа хўжаликларида 30,5 мингга яқин қорамол, 170 минг дан зиёд қўй ва эчки, 39,2 минг парранда, 310 йилқи бор (2004). Туманда 38 умумий таълим мактаби, 3 лицей ва ихтисослаштирилган мактабларда 22,4 минг ўқувчи таълим олади. 3 касб-ҳунар коллежи (2 мингга яқин ўқувчи), болалар мусиқа мактаби фаолият кўрсатади. 9 клуб муассасаси, 2 маданият ва истироҳат боғи, 26 кутубхона (144 минг нусха асар) бор.

Корхона ва ташкилотларда 50 жисмоний тарбия ва спорт жамоалари ташкил этилган. Спорт билан доимий равишда қарийб 11 минг киши шуғулланади.

4 касалхона, амбулатория, 9 қиш-доқ врачлик пункти ва б. тиббий муассасалар аҳолига хизмат қилади. Тиббий муассасаларда жами 358 даволаш ўрни мавжуд (ҳар 10 минг кишига 117 ўрин). 1978 й. 1 апр.дан «Миришкор машъали» туман га.з. нашр этилади (адади 745 нусха, 2005 й.).

Латиф Эрдонов, Овод Жўрақулов, Маҳлиё Соҳибова.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.