Mirza Fatali Oxundov
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 290–291-b. — ziyouz.com
Oxundov Mirza Fatali [1812.30.6, Şeki (hoz. Nuxa) - 1878.26.2, Tiflis] — ozarbayjon yozuvçisi, ma'rifatparvari va faylasuf. «Puşkin ölimiga şarq dostoni» (1837) asari A.S.Puşkinga bağişlangan. «Puşkinning ölimi Rossiyada Lermontovni, Kavkazda Oxundovni uyğotdi» degan ibora şu asardan keyin paydo bölgan. O., asosan, dramaturgiya sohasida katta yutuklarga erişgan. 1851 y. «Hikoya-ti Mulla Ibrohim Xalil kimyogar», «Nabotot hakimi musye Jordan va sehrgar darveş Mastali şoh hikoyati» komediyasini yozgan. «Sarguzaşti vaziri xoni Lankaron» (1851), «Hikoyati xirsi quldurboson», «Xoja qora» (1852), «Murofiya vakillarining hikoyati» (1856) komediyalarida 19-a. 1-yarmi ozarbayjon xalqi hayoti aks etgan. Şarq adabiyotlarida O.ni «Şarq Molyeri», «Ozarbayjon geniysi» deb ataşgan. «Addangan yudduzlar» kissasi (1857) b-n ozarbayjon realistik nasriga asos solgan. Asarda ijtimoiy tuzum va hokim b-n xalq ommasi örtasidagi keskin qarama-qarşiliklar tasvirlangan. O. arab alifbosini islohqilişga bağişlangan «Arab, fors, turk tillarining yozuvlari uçun yangi alifbo» (1857) asarining muallifi. O. falsafa va b. fanlarni dindan ajratiş, tabiat sirlarini örganişga, ma'rifatni egallaşga çaqirgan. Uning falsafiy qaraşlari «Ingliz faylasufi Yumga javob» (1870) asarida ifodalangan. Asar birmunça özgartirilib, «Hindiston şahzodasi Kamoluddavlaning Eron şahzodasi Jaloluddavlaga yozgan xati va Jaloluddavlaning javobi» falsafiy risolasiga ilova qilingan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
ОХУНДОВ Мирза Фатали [1812.30.6, Шеки (ҳоз. Нуха) - 1878.26.2, Тифлис] — озарбайжон ёзувчиси, маърифатпарвари ва файласуф. «Пушкин ўлимига шарқ достони» (1837) асари А.С.Пушкинга бағишланган. «Пушкиннинг ўлими Россияда Лермонтовни, Кавказда Охундовни уйғотди» деган ибора шу асардан кейин пайдо бўлган. О., асосан, драматургия соҳасида катта ютукларга эришган. 1851 й. «Ҳикоя-ти Мулла Иброҳим Халил кимёгар», «Наботот ҳакими мусье Жордан ва сеҳргар дарвеш Мастали шоҳ ҳикояти» комедиясини ёзган. «Саргузашти вазири хони Ланкарон» (1851), «Ҳикояти хирси қулдурбосон», «Хожа қора» (1852), «Мурофия вакилларининг ҳикояти» (1856) комедияларида 19-а. 1-ярми озарбайжон халқи ҳаёти акс этган. Шарқ адабиётларида О.ни «Шарқ Мольери», «Озарбайжон генийси» деб аташган. «Адданган юддузлар» киссаси (1857) б-н озарбайжон реалистик насрига асос солган. Асарда ижтимоий тузум ва ҳоким б-н халқ оммаси ўртасидаги кескин қарама-қаршиликлар тасвирланган. О. араб алифбосини ислоҳқилишга бағишланган «Араб, форс, турк тилларининг ёзувлари учун янги алифбо» (1857) асарининг муаллифи. О. фалсафа ва б. фанларни диндан ажратиш, табиат сирларини ўрганишга, маърифатни эгаллашга чақирган. Унинг фалсафий қарашлари «Инглиз файласуфи Юмга жавоб» (1870) асарида ифодаланган. Асар бирмунча ўзгартирилиб, «Ҳиндистон шаҳзодаси Камолуддавланинг Эрон шаҳзодаси Жалолуддавлага ёзган хати ва Жалолуддавланинг жавоби» фалсафий рисоласига илова қилинган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.