Mirzaqultepa

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 601–602-b. — ziyouz.com

Mirzaqultepa — ilk kuşonlar davriga oid qörğon xarobasi (mil. av. 1-a. oxiri — mil. 1-a. boşi). Termiz ş. aeroporti hududida, qad. Termiz ş.ni suv b-n ta'minlovçi Surxondaryodan çiqarilgan kanalning örta oqimida joylaşgan. Yodgorlikning kvadrat şaklda saqlanib qolgan qismi 1 ga mayd.ni egallab, bal. 3 m ni taşkil qiladi. 1973—76 va 1974—80 y.larda Özbekiston FA Arxeologiya in-tining Baqtriya ekspeditsiyasi (Ş. Pidayev) tomonidan M.ning jan. qismida arxeologik tadqiqot işlari olib borilgan. 2 me'moriy bosqiç qayd etilgan. Qazişma işlari yuqori me'moriy bosqiç sathida olib borilgan va qörğonning mudofaa devorlari va yuzga yaqin turli hajmdagi töğri törtburçak va kvadrat şakldagi xonalar, köça va yölaklar oçib örganilgan. Qörğon va uy devorlari kvadrat şakldagi xom ğiştdan qurilgan va bular özlarining simmetrik körinişlari b-n ajralib turadi. Har bir uy 3—5 xonadan iborat. Don mahsulotlarini xumlarda saklaydigan maxsus omborxonalar oçilgan. M.dan yuqori si-fatli sopol idişlar, temir va jezdan tayyorlangan közgu, paykonlar, piçoq va öroqlar, toş yorğuçoqlar, tegirmontoşlar, ur-çuqlar, bezak bu-yumlar, suyakdan işlangan tugmalar, erkak va ayol ma'budlarning terrakota haykalçalari, aholi tomonidan ilohiylaştirilgan suvoriy, xökiz, fil, maymun, yölbars kabilarning haykalçalari, sopolga bitilgan baqtr yozuvi va Yunon-Baqtriya podşosi Geliokl tangalariga taklid qilib zarb qilingan jez tangalar va b. topilgan. Aholi, asosan, de-hqonçilik b-n maşğul bölgan. Mil. 2-a.da M. xarobalarida bir neça qabr paydo bölgan. M.dan 300—350 m şim.-şarqda qabriston joylaşgan, unda 10 ga yaqin qabrlar saqlanib qolgan.

Ad.: Pidayev Ş. R., Mirzakultepa — pamyatnik rannekuşanskogo vremeni Severnoy Baktrii. Baktriyskiye drevnosti, L., 1976; Pidayev Ş.R., Poseleniya ku-şanskogo vremeni Severnoy Baktrii, T., 1978.

Şokirjon Pidayev.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МИРЗАҚУЛТЕПА — илк кушонлар даврига оид қўрғон харобаси (мил. ав. 1-а. охири — мил. 1-а. боши). Термиз ш. аэропорти ҳудудида, қад. Термиз ш.ни сув б-н таъминловчи Сурхондарёдан чиқарилган каналнинг ўрта оқимида жойлашган. Ёдгорликнинг квадрат шаклда сақланиб қолган қисми 1 га майд.ни эгаллаб, бал. 3 м ни ташкил қилади. 1973—76 ва 1974—80 й.ларда Ўзбекистон ФА Археология ин-тининг Бақтрия экспедицияси (Ш. Пидаев) томонидан М.нинг жан. қисмида археологик тадқиқот ишлари олиб борилган. 2 меъморий босқич қайд этилган. Қазишма ишлари юқори меъморий босқич сатҳида олиб борилган ва қўрғоннинг мудофаа деворлари ва юзга яқин турли ҳажмдаги тўғри тўртбурчак ва квадрат шаклдаги хоналар, кўча ва йўлаклар очиб ўрганилган. Қўрғон ва уй деворлари квадрат шаклдаги хом ғиштдан қурилган ва булар ўзларининг симметрик кўринишлари б-н ажралиб туради. Ҳар бир уй 3—5 хонадан иборат. Дон маҳсулотларини хумларда саклайдиган махсус омборхоналар очилган. М.дан юқори си-фатли сопол идишлар, темир ва жездан тайёрланган кўзгу, пайконлар, пичоқ ва ўроқлар, тош ёрғучоқлар, тегирмонтошлар, ур-чуқлар, безак бу-юмлар, суякдан ишланган тугмалар, эркак ва аёл маъбудларнинг терракота ҳайкалчалари, аҳоли томонидан илоҳийлаштирилган суворий, хўкиз, фил, маймун, йўлбарс кабиларнинг ҳайкалчалари, сополга битилган бақтр ёзуви ва Юнон-Бақтрия подшоси Гелиокл тангаларига таклид қилиб зарб қилинган жез тангалар ва б. топилган. Аҳоли, асосан, де-ҳқончилик б-н машғул бўлган. Мил. 2-а.да М. харобаларида бир неча қабр пайдо бўлган. М.дан 300—350 м шим.-шарқда қабристон жойлашган, унда 10 га яқин қабрлар сақланиб қолган.

Ад.: Пидаев Ш. Р., Мирзакултепа — памятник раннекушанского времени Северной Бактрии. Бактрийские древности, Л., 1976; Пидаев Ш.Р., Поселения ку-шанского времени Северной Бактрии, Т., 1978.

Шокиржон Пидаев.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.