Mirzo Tursunzoda

Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 604-b. — ziyouz.com

Mirzo Tursunzoda [1911.19.4 (2.5), Tojikiston, Regar tumani Qoratoğ qişloği —1977.27.3, Duşanba] — tojik şoiri va jamoat arbobi. Tojikiston xalq şoiri (1961). Mehnat Qahramoni (1967), Tojikiston FA akad. (1951). Tojik dramaturgiyasining asosçilaridan biri. Dastlab eski maktabda, keyinroq yangi usuldagi maktabda tahsil olgan. Toşkentdagi tojik ped. bilim yurtida öqigan (1930). «Komsomoli Tojikiston» gaz.da bölim mudiri, mas'ul kotib, söngra Xöjand musiqali teatrida adabiy emakdoş.

1939 y.lar Dehotiy b-n hamkorlikda yaratilgan «Xisrav va Şirin» şe'riy dramasi, «Vose' qözğoloni» opera librettosi tojik dramaturgiyasining dastlabki asarlaridan sanaladi. 30-y.larning 2-yarmida e'lon qilingan «Mamlakat oftobi» (1936), «Xazon va bahor» (1937) dostonlari M.T.ga katta şuhrat keltirdi. «Duşanba-Xopor yöli quruvçilariga maktub», «Jonbaxş suv» dostonlarida ulkan qurilişlar, ularda iştirok etayotgan xalq jasorati şe'riy manzaralar, yorqin xarakterlar orqali körsatiladi. 2-jahon uruşi yillaridagi şe'rlarida («Xayr, aziz onajon», «Heç qaçon!», «Kapitan xotirasi» va b.), «Vatan farzandi» (1942) dostonida xalqlar döstligi, tojik xalqining uruş maydonlari va mamlakat içkarisidagi qahramonligi aks etgan. Folklor motivlari asosida «Tohir va Zuhra» musiqali dramasini yozgan (1943). «Hindiston qissasi» (1947), «Men ozod Şarkdanman» (1950) singari şe'riy turkumlarga kirgan asarlar, «Hasan aravakaş» (1954), «Osiyo ovozi» (1956) va b. dostonlari maşhur. M.T. poeziyasi realizmi, romantik kötarinkiligi, emotsionalligi va aforizmlarga boyligi b-n ajralib turadi.

M.T. ma'lum vaqt Toşkentda yaşagan va öqigan, Özbekiston va özbek xalqi hayoti haqida asarlar yozgan. Oybek, Fafur Ğulom, Şayxzoda, Zulfiya, Mirtemir va b. b-n ijodiy aloqada bölgan. Asarlari özbek tilida naşr etilgan. Neru (1968), Rudakiy (1970), Jamol Abdul Nosir (1972) mukofotlari la-ureati.

As: Men ozod Şarkdanman, T., 1959; Şe'rlar va poema, T., 1969.

Rahmatulla Inoğomov.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МИРЗО ТУРСУНЗОДА [1911.19.4 (2.5), Тожикистон, Регар тумани Қоратоғ қишлоғи —1977.27.3, Душанба] — тожик шоири ва жамоат арбоби. Тожикистон халқ шоири (1961). Меҳнат Қаҳрамони (1967), Тожикистон ФА акад. (1951). Тожик драматургиясининг асосчиларидан бири. Дастлаб эски мактабда, кейинроқ янги усулдаги мактабда таҳсил олган. Тошкентдаги тожик пед. билим юртида ўқиган (1930). «Комсомоли Тожикистон» газ.да бўлим мудири, масъул котиб, сўнгра Хўжанд мусиқали театрида адабий эмакдош.

1939 й.лар Деҳотий б-н ҳамкорликда яратилган «Хисрав ва Ширин» шеърий драмаси, «Восеъ қўзғолони» опера либреттоси тожик драматургиясининг дастлабки асарларидан саналади. 30-й.ларнинг 2-ярмида эълон қилинган «Мамлакат офтоби» (1936), «Хазон ва баҳор» (1937) достонлари М.Т.га катта шуҳрат келтирди. «Душанба-Xopor йўли қурувчиларига мактуб», «Жонбахш сув» достонларида улкан қурилишлар, уларда иштирок этаётган халқ жасорати шеърий манзаралар, ёрқин характерлар орқали кўрсатилади. 2-жаҳон уруши йилларидаги шеърларида («Хайр, азиз онажон», «Ҳеч қачон!», «Капитан хотираси» ва б.), «Ватан фарзанди» (1942) достонида халқлар дўстлиги, тожик халқининг уруш майдонлари ва мамлакат ичкарисидаги қаҳрамонлиги акс этган. Фольклор мотивлари асосида «Тоҳир ва Зуҳра» мусиқали драмасини ёзган (1943). «Ҳиндистон қиссаси» (1947), «Мен озод Шаркданман» (1950) сингари шеърий туркумларга кирган асарлар, «Ҳасан аравакаш» (1954), «Осиё овози» (1956) ва б. достонлари машҳур. М.Т. поэзияси реализми, романтик кўтаринкилиги, эмоционаллиги ва афоризмларга бойлиги б-н ажралиб туради.

М.Т. маълум вақт Тошкентда яшаган ва ўқиган, Ўзбекистон ва ўзбек халқи ҳаёти ҳақида асарлар ёзган. Ойбек, Faфур Ғулом, Шайхзода, Зулфия, Миртемир ва б. б-н ижодий алоқада бўлган. Асарлари ўзбек тилида нашр этилган. Неру (1968), Рудакий (1970), Жамол Абдул Носир (1972) мукофотлари ла-уреати.

Ас: Мен озод Шаркданман, Т., 1959; Шеърлар ва поэма, Т., 1969.

Раҳматулла Иноғомов.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.