Mitoxondriya
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 647-b. — ziyouz.com
Mitoxondriya (yun. mitos - ip, chondrios — donaça) — eukariot hujayralar organoidi. M. ikki qavat membrana b-n öralgan; içki membranasi kristalar (burmalar) hosil qiladi. M.ning içki membrana b-n öralgan böşliği matriks deyiladi. Hujayrada M. soni bir neçtadan mingtagaça yetadi. M.ning asosiy funk-siyasi energiya hosil qilişdan iborat. M. energiyasi manbai biologik oksidlaniş bölib, unda glikolizda hosil bölgan pirouzum kislota mitoxondriya matriksida CO2 va H2O gaça parçalanadi. Bu jarayon murakkab kimyoviy reaksi-yalardan iborat. Uning 1-bosqiçida piruvat parçalanadi va uçkarbon kislotalar sikli amalga oşadi; 2-bosq-içda elektronlar taşiladi va ATF sintezlanadi.
M. matriksida DNK, RNK, ribosomalar va oqsil sintezida qatnaşuvçi fermentlar mavjud bölgani tufayli öz oqsillarining bir qismi sintezlanadi. Şuning uçun M.ni yarim avto-nom organoid deyiladi. Mitoxondri-yalar simbiogenez gipotezasiga bino-an, aerob bakteriyalardan kelib çiqqan bölişi mumkin. M. böliniş orqali köpayadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МИТОХОНДРИЯ (юн. mitos - ип, chondrios — донача) — эукариот ҳужайралар органоиди. М. икки қават мембрана б-н ўралган; ички мембранаси кристалар (бурмалар) ҳосил қилади. М.нинг ички мембрана б-н ўралган бўшлиғи матрикс дейилади. Ҳужайрада М. сони бир нечтадан мингтагача етади. М.нинг асосий функ-цияси энергия ҳосил қилишдан иборат. М. энергияси манбаи биологик оксидланиш бўлиб, унда гликолизда ҳосил бўлган пироузум кислота митохондрия матриксида СО2 ва Н2О гача парчаланади. Бу жараён мураккаб кимёвий реакци-ялардан иборат. Унинг 1-босқичида пируват парчаланади ва учкарбон кислоталар цикли амалга ошади; 2-босқ-ичда электронлар ташилади ва АТФ синтезланади.
М. матриксида ДНК, РНК, рибосомалар ва оқсил синтезида қатнашувчи ферментлар мавжуд бўлгани туфайли ўз оқсилларининг бир қисми синтезланади. Шунинг учун М.ни ярим авто-ном органоид дейилади. Митохондри-ялар симбиогенез гипотезасига бино-ан, аэроб бактериялардан келиб чиққан бўлиши мумкин. М. бўлиниш орқали кўпаяди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.