Mixxat

Mixxat — qadimda Old Osiyoda qöllangan, mix yoki ponaçalarga öxşaş çiziqça (belgi)larni loy taxtaçalarga öyib tuşirişdan iborat ideografii yozuv turi, mil. av. 3ming yillik boşlarida şumerlar tomonidan yaratilgan. Bunda ayrim buyumlar va umumiy tuşunçalarning nomi rasmlar b-n ifodalangan, mas, oyoq tasviri «yuriş», «turiş», «olib ketiş» ma'-nolarini anglatgan. Bunday belgilar miqdori 1000 tagaça yetgan. Şumer M.i dastlab yuqoridan pastga, keyinçalik gorizontal holda — çapdan öngga qarab yozilgan. Mil. av. 3ming yillikning örtalarida M.ning söz-böğinli şakli paydo bölgan, belgilar mikdori 600 tagaça qisqartirilib, rasm-belgilar soddalaştirilgan. Ayni şu davrda şumer M.i akkadliklar (bobilliklar va ossuriyaliklar) tomonidan özlaştirilib, somiy tillarga moslaştirilgan, belgilar soni 300 taga tuşirilgan. Akkadliklar işlab çiqqan M. keyinçalik, mil. av. 2— 1 ming yilliklar davrida bir qança qöşni xalqlar tillari (xett, elam, urart, qad. fors va b.)ga moslaştirilgan holda qöllana boşlagan. Bu davrda M.lar harftovuşböğin yozuvlariga ança yaqinlaşib, şunday yozuvlarning kelib çiqişiga asos bölgan. Mil. av. 1ming yillik oxirlarida M.lar örnini oromiy yo'zuvi egallagan.

M.da bitilgan juda köp yodgorliklar — tarixiy yozuvlar, turli rasmiy hujjatlar, oğzaki ijod namunalari, luğatlar, ilmiy asarlar, diniy matnlar saqlanib qolgan. Turli xalqlarga mansub M.larni örganiş, deşifrovkalaş 19-a.dan, aniqroği, 1802 y.dan boşlanib, 20-a.ning örtalarigaça davom etgan. Nemis, fransuz, ingliz, çex, rus olimlari M.larni deşifrovkalaşda faol iştirok etib, bu sohada köplab i.t.lar olib borganlar.

Ad.: Fridrix I., Istoriya pisma, per. s nem., M., 1979.