Miya çayqalişi
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 655-b. — ziyouz.com
Miya çayqalişi MIYA ÇAYQALIŞI, kommotsiya — boş miyaning yopiq şikastlanişi; bunda boş miyaning hammasi zararlanadi, miya töqimalarining yaxlitligi buzilmaydi, lekin miya hujayralari va miya bölaklari örtasidagi özaro boğliklik vaqtinça yöqoladi. Bu esa boş miya faoliyatining buzilişiga olib keladi. M.ç., odatda, çayqalişning oğir-yengilligiga qarab yengil, örtaça va oğir bosqiçda böladi.
Yengil bosqiçda şikastlangan kişi huşdan ketadi (köpinça qisqa muddat — 1—2 min.), sal boşi aylanadi, köngli ayniydi, ba'zan qusadi, şikastlaniş qanday sodir bölganini eslay olmaydi. Bunda rangi oqaradi, tomir urişi susayadi, nafas notekis böladi. Bu belgilar 1—2 hafta davomida asta-sekin ötib ketadi. Tegişli davo qilinsa, bemor tezda so-ğayadi. Örtaça bosqiçda bemor 1—2 soat huşini yöqotadi, huşiga kelgandan keyin ham qimirlamay yotadi, atrofdagilarga befarq qaraydi. Oğir bosqiçda kişi şikastlangan zahoti qattiq huşdan ketadi va bir neça sutkagaça öziga kelmaydi, nafas va yurak faoliyati özgaradi. Uzoq vaqt boşi oğrib, aylanib turadi, köngli aynib, qusadi. Şikastlangan kişi 4—5 hafta örinda yotişi, unga tamoman tinç holat yaratilişi zarur. Şikastlangan kişini, albatta, kasalxonaga yotqizib davolaş lozim.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МИЯ ЧАЙҚАЛИШИ, коммоция — бош миянинг ёпиқ шикастланиши; бунда бош миянинг ҳаммаси зарарланади, мия тўқималарининг яхлитлиги бузилмайди, лекин мия ҳужайралари ва мия бўлаклари ўртасидаги ўзаро боғликлик вақтинча йўқолади. Бу эса бош мия фаолиятининг бузилишига олиб келади. М.ч., одатда, чайқалишнинг оғир-енгиллигига қараб енгил, ўртача ва оғир босқичда бўлади.
Енгил босқичда шикастланган киши ҳушдан кетади (кўпинча қисқа муддат — 1—2 мин.), сал боши айланади, кўнгли айнийди, баъзан қусади, шикастланиш қандай содир бўлганини эслай олмайди. Бунда ранги оқаради, томир уриши сусаяди, нафас нотекис бўлади. Бу белгилар 1—2 ҳафта давомида аста-секин ўтиб кетади. Тегишли даво қилинса, бемор тезда со-ғаяди. Ўртача босқичда бемор 1—2 соат ҳушини йўқотади, ҳушига келгандан кейин ҳам қимирламай ётади, атрофдагиларга бефарқ қарайди. Оғир босқичда киши шикастланган заҳоти қаттиқ ҳушдан кетади ва бир неча суткагача ўзига келмайди, нафас ва юрак фаолияти ўзгаради. Узоқ вақт боши оғриб, айланиб туради, кўнгли айниб, қусади. Шикастланган киши 4—5 ҳафта ўринда ётиши, унга тамоман тинч ҳолат яратилиши зарур. Шикастланган кишини, албатта, касалхонага ётқизиб даволаш лозим.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.