Miyonqol qözğoloni
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 511-b. — ziyouz.com
Miyonqol qözğoloni -Buxoro xonligida amir Haydarnnnt soliq siyosatiga qarşi xitoyqipçoqlar qözğoloni (1821—25). Miyonqol 19-a.ning boşlarida özaro içki nizo avj olgan hududga aylangan. Katta soliq va majburiyatlar, amaldorlarning öz mansablarini suiiste'mol qilişlari dehqon va hunarmandlar turmuşiga juda salbiy ta'sir qilmoqda edi. Miyonqol aholisi uçun Marvda harbiy xizmatni ötaş yana bir oğir maj-buriyat bölgan. 1820 y. amir Haydar qöşini orasida vabo kasali tarqalgan, şu tufayli 1821 y. bahorda Miyonqoldagi qabilalardan 500 kişini Marvga safarbar etiş haqida yangi farmon e'lon qilingan. Kattaqörğon hokimi — Ayozbiy muddatidan avval xirojni yiğib oliş haqida körsatma bergan, soliq tölamagan dehqonlar ayovsiz jazolangan. Dehqonlarning amirga qilgan şikoyatlari natijasiz çiqqan.
M.q. 4 yil davom etgan, unda mehnatkaş xalqning barça tabaqalari, şuningdek, amir siyosatidan norozi bölgan ayrim mulkdorlar, amaldorlar ham qatnaşgan. Qözğolon yangidan-yangi tumanlarni qamrab olgan.
Amir Haydar qözğolonni bostiriş uçun yangidan safarbarlik e'lon qiliş, qöşimça soliqlar undiriş haqida farmon çiqargan. Qözğolonning sönggi bosqiçida uning mulkdor tabaqaga mansub ayrim rahbarlari xiyonat yöliga ötişgan. Amirning köplab ayğoqçilari qözğolonçilar qarorgohida tayyorlanayotgan jang rejalari haqida ma'lumot yetkazib berib turardilar. Qözğolonçilarda jangovar harakatlarning aniq rejasi yöq edi, harbiy kuç va texnika jihatdan ustunlik amir tomonida edi, bundan taşqari, iqtisodiy qiyinçiliklar va xiyonat, aldov natijasida qözğolonçilar taslim bölganlar.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МИЁНҚОЛ ҚЎЗҒОЛОНИ -Бухоро хонлигида амир Ҳайдарнннт солиқ сиёсатига қарши хитойқипчоқлар қўзғолони (1821—25). Миёнқол 19-а.нинг бошларида ўзаро ички низо авж олган ҳудудга айланган. Катта солиқ ва мажбуриятлар, амалдорларнинг ўз мансабларини суиистеъмол қилишлари деҳқон ва ҳунармандлар турмушига жуда салбий таъсир қилмоқда эди. Миёнқол аҳолиси учун Марвда ҳарбий хизматни ўташ яна бир оғир маж-бурият бўлган. 1820 й. амир Ҳайдар қўшини орасида вабо касали тарқалган, шу туфайли 1821 й. баҳорда Миёнқолдаги қабилалардан 500 кишини Марвга сафарбар этиш ҳақида янги фармон эълон қилинган. Каттақўрғон ҳокими — Аёзбий муддатидан аввал хирожни йиғиб олиш ҳақида кўрсатма берган, солиқ тўламаган деҳқонлар аёвсиз жазоланган. Деҳқонларнинг амирга қилган шикоятлари натижасиз чиққан.
М.қ. 4 йил давом этган, унда меҳнаткаш халқнинг барча табақалари, шунингдек, амир сиёсатидан норози бўлган айрим мулкдорлар, амалдорлар ҳам қатнашган. Қўзғолон янгидан-янги туманларни қамраб олган.
Амир Ҳайдар қўзғолонни бостириш учун янгидан сафарбарлик эълон қилиш, қўшимча солиқлар ундириш ҳақида фармон чиқарган. Қўзғолоннинг сўнгги босқичида унинг мулкдор табақага мансуб айрим раҳбарлари хиёнат йўлига ўтишган. Амирнинг кўплаб айғоқчилари қўзғолончилар қароргоҳида тайёрланаётган жанг режалари ҳақида маълумот етказиб бериб турардилар. Қўзғолончиларда жанговар ҳаракатларнинг аниқ режаси йўқ эди, ҳарбий куч ва техника жиҳатдан устунлик амир томонида эди, бундан ташқари, иқтисодий қийинчиликлар ва хиёнат, алдов натижасида қўзғолончилар таслим бўлганлар.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.