Mizansahna
Manba: ÖzME, 5-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 511–512-b. — ziyouz.com
Mizansahna MIZANSAHNA, mizanssena (frans. mise en scene — sahnada joylaşiş) — spektakl davomida (muay-yan vaqtda) sahnada aktyorlarni joylaştiriş, harakatlantiriş va özgartiriş tartibi. M. voqea iştirokçilari harakatlarini, ular örtasidagi munosabatlarni va asarning ğoyaviybadiiy yeçimini hal qilişda muhim vosita hisoblanadi. M. rej. tomonidan töğri hal etilsa, spektaklda uyğunlik, yaxlitlik hosil böladi. M. orqali tomoşa uslubi, janr xususiyatlari, davr ruhi, tarixiy şaroit hamda asarning rej.lik talqini öz ifodasini topadi. Aniq M. tanlaş jarayoni rassom işi b-n boğliq bölib, u rej. b-n birgalikda spektaklning maqbul, töğri yeçimini topib, sahna harakati uçun şaroit yaratadi. Har bir M. aktyor tomonidan psixologik asoslangan bölib, tabiiy, uzviy holda ifoda etilişi lozim. M. rej.lik san'atida muhim öringa ega, rej. uslubini, mahoratini namoyiş etuvçi amaliysahnaviy kompozitsiya turidir. Mannon Uyğur, Toşxöja Xöjayev, Bahodir Yöldoşev, Mansur Rav-şanov, Olimjon Salimoye kabi rej. lar M. ustalaridir.
Kinoda M. teatrdagidan farqli ölaroq, kinokamera orqali mizankadr (ya'ni kadrlar montaj zanjiriga kiritilib, ekran yuzasida kompozitsiya holatiga keltirilgan tomoşa) yaratişning dastlabki şarti bölib xizmat qiladi. Kinoda M. işlab çiqişda rej., rassom va operator hamkorlikda faqat aktyorlarning joylaşişi va harakatinigina emas, balki kinoka-meraning harakatdagi yoki turğun holati, işlatilayotgan közgu (obyektiv) turi, suratga oliş rakursi, yeruğlik dinamikasi va b.ni hisobga oladi. M. rejissuraning eng muhim unsurlaridan bölib, kinoda ham filmning uslubi va janrini belgilovçi asosiy omildir.
Muhsin Krdirov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МИЗАНСАҲНА, мизансцена (франц. mise en scene — саҳнада жойлашиш) — спектакль давомида (муай-ян вақтда) саҳнада актёрларни жойлаштириш, ҳаракатлантириш ва ўзгартириш тартиби. М. воқеа иштирокчилари ҳаракатларини, улар ўртасидаги муносабатларни ва асарнинг ғоявийбадиий ечимини ҳал қилишда муҳим восита ҳисобланади. М. реж. томонидан тўғри ҳал этилса, спектаклда уйғунлик, яхлитлик ҳосил бўлади. М. орқали томоша услуби, жанр хусусиятлари, давр руҳи, тарихий шароит ҳамда асарнинг реж.лик талқини ўз ифодасини топади. Аниқ М. танлаш жараёни рассом иши б-н боғлиқ бўлиб, у реж. б-н биргаликда спектаклнинг мақбул, тўғри ечимини топиб, саҳна ҳаракати учун шароит яратади. Ҳар бир М. актёр томонидан психологик асосланган бўлиб, табиий, узвий ҳолда ифода этилиши лозим. М. реж.лик санъатида муҳим ўринга эга, реж. услубини, маҳоратини намойиш этувчи амалийсаҳнавий композиция туридир. Маннон Уйғур, Тошхўжа Хўжаев, Баҳодир Йўлдошев, Мансур Рав-шанов, Олимжон Салимое каби реж. лар М. усталаридир.
Кинода М. театрдагидан фарқли ўлароқ, кинокамера орқали мизанкадр (яъни кадрлар монтаж занжирига киритилиб, экран юзасида композиция ҳолатига келтирилган томоша) яратишнинг дастлабки шарти бўлиб хизмат қилади. Кинода М. ишлаб чиқишда реж., рассом ва оператор ҳамкорликда фақат актёрларнинг жойлашиши ва ҳаракатинигина эмас, балки кинока-меранинг ҳаракатдаги ёки турғун ҳолати, ишлатилаётган кўзгу (объектив) тури, суратга олиш ракурси, еруғлик динамикаси ва б.ни ҳисобга олади. М. режиссуранинг энг муҳим унсурларидан бўлиб, кинода ҳам фильмнинг услуби ва жанрини белгиловчи асосий омилдир.
Муҳсин Крдиров.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.