Mizoj.

Mizoj. MIZOJ (arab)., temperament — şaxs faoliyatining individual xususiyatlari, ya'ni alohida psixik jarayon va holatidagi tempi, ritmi, intensivligi tavsifi, fiziologik jihatdan nerv sistemasi faoliyatining tiplariga boğliq. Bu kişidagi hissi-yotning qözğalişi va uning umumiy harakatçanligida namoyon böladi. Har qaysi kişidagi hissiyotning qözğaliş tezligi, kuçi va barqarorligi har xil. Bu organizmning atrof muhit ta'siriga javoban körsatadigan ixtiyorsiz reaksiyalarida ayniqsa yaqqol körinadi. Bu xususiyatlar taşqi tomondan kişining imo-işoralari (mimikasi)da ifodalanadi. Kişi hissiyotining bunday qözğaluvçanlik xususiyatlari diqqatyaing kuçi va barqarorligida, iroda sifatlarida, akliy jarayonlar, jumladan, nutq tezligida aks etadi. Ixtiyorsiz faollikning qanday yuz berişiga qarab kişilar sustkaş, la-paşang yoki tezkor, betoqat, serğayrat kabi sifatlarga ajratiladi. Şu xildagi individual xususiyatlardan kişining M.i tarkib topadi. M. tuşunçasi Gippokrat davridayoq ma'lum bölgan. M. haqida 2 xil nazariya — gumoral va morfologik nazariya muvjud. Gumoral nazariya eng qad. bölib, unga köra, M. organizmdagi muayyan suyuqlik (xilt)lar xususiyatlari b-n boğliqdir. Bu nazariyada Gippokrat ta'limoti asosiy örinda turadi. Unga köra, odam M.ining turliça bölişi organizmdagi 4 suyuqlik — qon, safro, balğam, qora ötning nisbati b-n boğliq. Organizmdagi qaysi suyuqşkning ustun bölişiga qarab, odam M.i jihatdan 4 tipga: sangvinik, xolerik, melanxolik va flegmatik M.larga bölinadi. Bu tiplarning psixologik tavsifini I. Kant sistemalaştirgan. Şunga muvofiq, sangvinik M. çaqqon, ildam, har xil voqealarga hozirjavob, ğam-ğussa va muvaffaqiyatsizliklarga bardoşli, taassurotlarni jöngina özgartira oladigan xususiyatlarga ega şaxs M.i. Xolerik M.lilar jöşqin, qiziqqon, serjaxl, serzarda, kayfiyati tez özgaradigan kişilardir. Melanxolik M. egalari jur'atsiz, hadiksiraydigan, arzimagan narsadan juda taşvişlanadigan, yuvvoş, sustkaş böladilar. Flegma-t i k M. —suyet harakat, vazmin, sovuqqon, turğun kayfiyatli, ruhiy holati taşqaridan yaxşi sezilmaydigan xususiyatli şaxs M.i. Morfologik nazariya (E. Kreçmer va U. Şeldon) M.ni tana tuzilişiga va taşqi qiyofasiga qarab belgilaydi. M.ning markaziy nerv sistemasi b-n boğliq ilmiy nazariyasini I. P. Pavlov işlab çiqqan. U nerv sistemasini 3 asosiy xususiyatga: qözğaliş va tormozlaniş kuçi, bu jarayonlarning muvozanati va ularning ildamlik darajasiga qarab bir-biridan farq qilişini anikdadi. Fanning hoz. taraqqiyot bosqiçida psixologlar M.ning oliy nerv faoliyati xususiyatlari b-n boğliqligi töğrisidagi ğoyalarni işlab çiqişdi. MIZORAM — Hindistonning şim.-ğarbiy kismidagi ştat, şarq va jan. tomondan Myanma, ğarbda Bangladeş b-n çegaradoş. Mayd. 21,1 ming km2. Aholisi 891 ming kişi (2001), asosan, tibet-myanma guruhi xalqlaridan iborat. Ahsşining katta qismi mizo va ingliz tillarida sözlaşadi. Ma'-muriy markazi — Ayvzol ş.

M. 1972 y.gaça Assom ştati tarkibidagi okrug, öşa yildan itti-foqsoş hudud maqomini olgan. 1987 y. fev. oyidan Hindistonning teng xuquqli ştati. Ştat hududining katta qismi toğlardan iborat. Bal. 1000— 2000 m. Iqlimi nisbatan salqin, faqat jan. da issiq va sernam. Yillik yoğin şim. da 2100 mm dan jan.da 3500 mm gaça.

M.— agrar ştat. Ştat aholisining 60% q.x.da band. Asosiy ekini — şoli; şuningdek, makkajöxori, paxta, kartoşka, tamaki, şakarkamiş, sabzavotlar ham ekiladi. Mevali boglar, çoy plantatsiyalari bor. Çorvaçilikda, asosan, çöçqa boqiladi. Toğli r-nlarning V, qismi örmon. Sanoatida örmon sa-noati yetakçi. Hunarmandçilik rivojlangan. Qölda turli matolar, gilam töqiladi, qamişdan şlyapalar, savatlar yasaladi. Ipakçilik, elektronika, oziq-ovqat sanoati korxonalari, konserva, şarbatlar i.ç., yoğmoy, çoy z-dlari mavjud. Konçilik rivojlangan.