Mo-szi

Mo-szi MO-SZI, Mo Di (mil. av. 479- 400) — kad. Xitoy faylasufi va siyosiy ar-bobi, moçilar maktabi (mo-szya) ning asosçisi. M. va uning şogirdlari qaraşlari «Mo-szi» (mil. av. 3-a. oxiri — mil. av. 2-a. boşi) kitobida jamlangan. M. ta'limotining asosida «umumiy muhabbat va özaro foyda» tögrisidagi ğoya yotadi. Bu ğoya barça kişilarning tengligini öziga xos axloqiy asoslaşga urinişdan iborat. Uning fikriça, bu ta'limot ideal davlatdagi ijtimoiy hayotning mezoni bölib xizmat qilişi kerak. M. va uning tarafdorlari konfutsiyçilikka qarşi ğoyaviy kuraş olib bordilar. M.ning mazkur ta'limoti konfutsiyçilarning jamiyatni «oddiy odamlar» b-n «aslzodalar»ga, boşqaruvçi b-n boşqariluvçiga böliş qoidalariga qarama-qarşi qöyilgan. M. uruşlar davlatlar uçun zararli va foydasiz ekanligi haqidagi fikrni bildirib, özaro nizolarni tinçlik yöli b-n yeçişga çaqirgan. M. fikriça, dabdabali marosimlar isrofgarçilikka olib keladi, bu esa davlatning zaiflaşişi sabablaridan biridir. M. ötmişga kör-körona ergaşişga qarşi va utmişdagi narsalardan real voqelikni yaxşilaşda oqilona foydalaniş tarafdori bölib çiqdi. U xalq baxtsaodati va kişilar ehtiyojlarini qondiriş davlat boşqaruvining oliy maqsadi bölişi kerak, deb hisoblagan. M. qadimgi Xitoy falsafiy va ijtimoiysiyosiy tafakkuri rivojiga katta hissa qöşdi.