Moçin
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 768-b. — ziyouz.com
Moçin (Uluğ Çin, Buyuk Çin) qadimda Xitoyning şim. va şim.- ğarbida yaşagan xalqlar nomidan kelib çiqqan joy nomi. M.ning örni ijtimoiysiyosiy vaziyat yoxud xalqlarning köçişi natijasida özgarib turgan. Mahmud Koşğariy «Devonu luğotit turk»da 20 ona turk qabilasidan biri, Yuqori Çinda istiqomat qilgan tabğaçlarni keyingi davrda «Moçin» deb atalganligini aytib ötib, jumladan, «Çin va Moçin xalqlarining alo-hida tillari bölsa ham, şaharliklar turkiyçani yaxşi biladi. Bizga yozgan xatlarini turkiy yozuv b-n yozadi», deb xabar bergan. Mahmud Koşğariy çizgan xaritada M.ning 3 tomoni dengiz b-n öralgan bölib, uning Yaponiya (Jabrqa) b-n dengiz orqali ajralib turganligi körsatilgan. Bundan M. deb Manjuriya hududi nazarda tutilganligi ayon böladi. Şuningdek, asarda «Rum ölkasidan M.gaça bölgan turk ellari yaşagan qududning uz. 5 ming farsang, eni 3 ming farsang» bölganligi aytilgan. 19-a.da NM.Prjevalskiy bergan ma'lumotga köra, M.liklar Şarqiy Turkistonning qad. tub joy qabilasi bölib, uşbu mamlakatning jan.-şarqiy qismida, Xötandan Keriyya orqali Çarçanga boradigan qad. karvon yölidagi Qoronğutoğ etaklarida yaşaganlar. 19-a. da toğlik M.liklar 2000 ga yaqin oilani taşkil etib, ular mongoloid va yevropeoid irqiga mansub bölganlar.
A).:Mahmud Koş ğari y , Devonu luğotit turk, 1-j., T., 1960.
Abduxoliq Aytboyev.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОЧИН (Улуғ Чин, Буюк Чин) қадимда Хитойнинг шим. ва шим.- ғарбида яшаган халқлар номидан келиб чиққан жой номи. М.нинг ўрни ижтимоийсиёсий вазият ёхуд халқларнинг кўчиши натижасида ўзгариб турган. Маҳмуд Кошғарий «Девону луғотит турк»да 20 она турк қабиласидан бири, Юқори Чинда истиқомат қилган табғачларни кейинги даврда «Мочин» деб аталганлигини айтиб ўтиб, жумладан, «Чин ва Мочин халқларининг ало-ҳида тиллари бўлса ҳам, шаҳарликлар туркийчани яхши билади. Бизга ёзган хатларини туркий ёзув б-н ёзади», деб хабар берган. Маҳмуд Кошғарий чизган харитада М.нинг 3 томони денгиз б-н ўралган бўлиб, унинг Япония (Жабрқа) б-н денгиз орқали ажралиб турганлиги кўрсатилган. Бундан М. деб Манжурия ҳудуди назарда тутилганлиги аён бўлади. Шунингдек, асарда «Рум ўлкасидан М.гача бўлган турк эллари яшаган қудуднинг уз. 5 минг фарсанг, эни 3 минг фарсанг» бўлганлиги айтилган. 19-а.да НМ.Пржевальский берган маълумотга кўра, М.ликлар Шарқий Туркистоннинг қад. туб жой қабиласи бўлиб, ушбу мамлакатнинг жан.-шарқий қисмида, Хўтандан Керийя орқали Чарчанга борадиган қад. карвон йўлидаги Қоронғутоғ этакларида яшаганлар. 19-а. да тоғлик М.ликлар 2000 га яқин оилани ташкил этиб, улар монголоид ва европеоид ирқига мансуб бўлганлар.
А).:Маҳмуд Кош ғари й , Девону луғотит турк, 1-ж., Т., 1960.
Абдухолиқ Айтбоев.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.