Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Moddiy resurslar

    Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 668–669-b. — ziyouz.com

    Moddiy resurslar - iqtisodiyot taraqqiyoti va i.ç. jarayoni uçun zarur bölgan moddiy-aşyoviy ne'matlar yiğindisi, moddiy-aşyoviy şakldagi iqtisodiy resurslar. M.r.ga tabiiy boyliklar, materiallar, maşina-mexanizmlar, bino-inşootlar, asbob-uskuna va qurilmalar kiradi. M.r. işlab çiqarişning buyumlaşgan yoki moddiy omilini taşkil qiladi.

    M.r. işlab çiqariş jarayonida bevosita iştirok etadi, ma'lum mahsulot turini yaratişda özining dastlabki körinişini özgartirib, i.ç. yoki şaxsiy iste'mol uçun yarokdi bölgan mahsulot körinişini oladi. M.r. mavjudligi jihatidan 2 ga bölinadi: amalda işlatilayotgan M.r. (mas, tabiiy boyliklar M.r. sifatida hisobga olinişi, qazib olinib, qayta işlanişi va tayyor mahsulotga yoki xom aşyoga aylantirilişi); işlatilişi kelajaqda közda tutilgan M.r.

    M.r. bir mamlakat doirasida tarkiban har xil mikdor va darajada bölişi mumkin. Ular Yer yuzida tekis taqsimlanmagan va çeklangan mikdorda mavjud. M.r.ning kamyobligi umumiy hodisa. Yer osti va yer usti boyliklarining çeklanganligi energiya resurslarining yetişmasligida öz aksini topali. Mas, keyingi 100 yil içida Yer kurrasida aholi soni qariyb 3 martaga oşdi, lekin moddiy zaxiralar köpaygani yöq.

    M.r.çeklangani bois ulardan tejamkorlik b-n foydalaniş, M.r.ni işlatişda noan'anaviy yöllarni qöllaş, fantexnika taraqqiyoti natijalaridan unumli foydalanib, tejamkor texnologiyalarni yaratiş va qöllaş muhim ahamiyatga ega.

    Rustam Hasanov.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    МОДДИЙ РЕСУРСЛАР - иқтисодиёт тараққиёти ва и.ч. жараёни учун зарур бўлган моддий-ашёвий неъматлар йиғиндиси, моддий-ашёвий шаклдаги иқтисодий ресурслар. М.р.га табиий бойликлар, материаллар, машина-механизмлар, бино-иншоотлар, асбоб-ускуна ва қурилмалар киради. М.р. ишлаб чиқаришнинг буюмлашган ёки моддий омилини ташкил қилади.

    М.р. ишлаб чиқариш жараёнида бевосита иштирок этади, маълум маҳсулот турини яратищда ўзининг дастлабки кўринишини ўзгартириб, и.ч. ёки шахсий истеъмол учун ярокди бўлган маҳсулот кўринишини олади. М.р. мавжудлиги жиҳатидан 2 га бўлинади: амалда ишлатилаётган М.р. (мас, табиий бойликлар М.р. сифатида ҳисобга олиниши, қазиб олиниб, қайта ишланиши ва тайёр маҳсулотга ёки хом ашёга айлантирилиши); ишлатилиши келажақда кўзда тутилган М.р.

    М.р. бир мамлакат доирасида таркибан ҳар хил микдор ва даражада бўлиши мумкин. Улар Ер юзида текис тақсимланмаган ва чекланган микдорда мавжуд. М.р.нинг камёблиги умумий ҳодиса. Ер ости ва ер усти бойликларининг чекланганлиги энергия ресурсларининг етишмаслигида ўз аксини топали. Мас, кейинги 100 йил ичида Ер куррасида аҳоли сони қарийб 3 мартага ошди, лекин моддий захиралар кўпайгани йўқ.

    М.р.чеклангани боис улардан тежамкорлик б-н фойдаланиш, М.р.ни ишлатишда ноанъанавий йўлларни қўллаш, фантехника тараққиёти натижаларидан унумли фойдаланиб, тежамкор технологияларни яратиш ва қўллаш муҳим аҳамиятга эга.

    Рустам Ҳасанов.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.