Mogar
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 661-b. — ziyouz.com
Mogar (Setaria italica convar moharia), Italiya tariği — boşokdoşlar oilasiga mansub ötsimon bir yillik ösimlik; yem-xaşak va don ekini. Vatani — Şarqiy Osiyo. Mil. av. 2700 yil oldin ma'lum bölgan. Mongoliya, Xitoy, Italiya, Ruminiya, Vengriyada keng tarqalgan. Örta Osiyoda ekiladigan qönoqning bir tur xili. Ildizi yaxşi rivojlangan popuk ildiz, tuproqqa 1 m kirib boradi. Po-yasi ingiçka, içi kovak, bal. 50—150 sm. Bargi oddiy, uz. 20—50 sm, eni 1 — 3 sm, Gultöplami boşoqsimon rövak. Doni yaltiroq, silliq, sariq, jigarrang gul qobiqlari b-n qoplangan. 1000 ta doni vazni 1,5—3,0 g.
Ösuv davrining boşida sekin, nay öraşdan rövaklaniş davrigaça tez ösadi. M. issiqsevar ösimlik, uruği 8— 10° da unib çiqadi, maysasi — 2—3° sovuqda nobud böladi. Qurğoqçilikka çidamli.
M.ning 100 kg kökatida 17 ozuqa birligi va 1,8 kg hazm böladigan protein, 100 kg piçanida 55 ozuqa birligi va 5,5 kg protein böladi. Doni oziq-ovqat mahsuloti, quş- Mogar. lar uçun töyimli ozuqa. M. kuzgi ğalla, dukkakli va qator orasiga işlov beriladigan ekinlardan böşagan yerlarga ekiladi. Kök poyasi uçun suğoriladigan şaroitda gektariga 18—20 kg, lalmi yerlarga 12— 15 kg uruğ ekiladi. Ekiş çuq. 2—3 sm. Ösuv davrida qator orasiga işlov beriladi, suğoriladi. Kökat va piçan uçun rövaklaniş davrida öriladi. Keç örilsa poyasi dağallaşadi. Hosildorligi kökati böyiça 100—250 s/ga, piçani — 40—50, doni — 15—20 s/ga ni taşkil qiladi.
Kasalliklari : kuya, zang, bakterioz. Zararkunandalari: tariq çivini, simqurt, poya burgasi.
Halima Otaboyeva.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОГАР (Setaria italica convar moharia), Италия тариғи — бошокдошлар оиласига мансуб ўтсимон бир йиллик ўсимлик; ем-хашак ва дон экини. Ватани — Шарқий Осиё. Мил. ав. 2700 йил олдин маълум бўлган. Монголия, Хитой, Италия, Руминия, Венгрияда кенг тарқалган. Ўрта Осиёда экиладиган қўноқнинг бир тур хили. Илдизи яхши ривожланган попук илдиз, тупроққа 1 м кириб боради. По-яси ингичка, ичи ковак, бал. 50—150 см. Барги оддий, уз. 20—50 см, эни 1 — 3 см, Гултўплами бошоқсимон рўвак. Дони ялтироқ, силлиқ, сариқ, жигарранг гул қобиқлари б-н қопланган. 1000 та дони вазни 1,5—3,0 г.
Ўсув даврининг бошида секин, най ўрашдан рўвакланиш давригача тез ўсади. М. иссиқсевар ўсимлик, уруғи 8— 10° да униб чиқади, майсаси — 2—3° совуқда нобуд бўлади. Қурғоқчиликка чидамли.
М.нинг 100 кг кўкатида 17 озуқа бирлиги ва 1,8 кг ҳазм бўладиган протеин, 100 кг пичанида 55 озуқа бирлиги ва 5,5 кг протеин бўлади. Дони озиқ-овқат маҳсулоти, қуш- Могар. лар учун тўйимли озуқа. М. кузги ғалла, дуккакли ва қатор орасига ишлов бериладиган экинлардан бўшаган ерларга экилади. Кўк пояси учун суғориладиган шароитда гектарига 18—20 кг, лалми ерларга 12— 15 кг уруғ экилади. Экиш чуқ. 2—3 см. Ўсув даврида қатор орасига ишлов берилади, суғорилади. Кўкат ва пичан учун рўвакланиш даврида ўрилади. Кеч ўрилса пояси дағаллашади. Ҳосилдорлиги кўкати бўйича 100—250 ц/га, пичани — 40—50, дони — 15—20 ц/га ни ташкил қилади.
Касалликлари : куя, занг, бактериоз. Зараркунандалари: тариқ чивини, симқурт, поя бургаси.
Ҳалима Отабоева.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.