Mogilyov viloyati

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 661–662-b. — ziyouz.com

Mogilyov viloyati — Belorussiyadagi viloyat. 1938 y. 15 yanv.da taşkil etilgan. Mayd. 29 ming km2. Aholisi 1245,8 ming kişi (1998). Beloruslar, şuningdek, rus, yahudiy, ukrain va b. millat vakillari ham yaşaydi. Şahar aholisi 67,6%, 13 şahar, 11 şaharça bor. Markazi — Mogilyov ş. M.v.ning yer yuzasi bal. 150—200 m li tekislikdan iborat. Şim.-şarqida Orşa-Mogilyov tekisligi, jan.karbida Markaziy Berezina tekisligi bor. Foydali qazilmalari: torf, bor, se-mentli mergel, fosforitlar, gil, qum. Iklimi mö'tadil kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi —7°, iyulniki 17,8° (Mogilyovda). Yillik yoğin mikdori 580—650 mm. Vegetatsiya davri 183—193 kun. Yirik daryolari Dnepr va uning irmoqlari — Berezina, Soj. Tuproklari çimli podzol, torfli botqoq va allyuvial tuproklar. Hududining 31% örmon, 1% botqoklik. Tulki, tiyin, suvsar, sassiqközan, körsiçqon, oq tovuşqon, börsiq ov ahamiyatiga ega. Örmonlarda los, yelik, qobon yaşaydi. Böri, silovsin, suvlarda qunduz, norka, vixuxol uçraydi. Yenotsimon it ikdimlaştirilgan. 200 ga yaqin quş, 20 ga yaqin baliq turi bor.

M.v. energetika asosini yirik TETS va GESlar taşkil qiladi, mahalliy yoqilği sifatida, asosan, torf işlatiladi. Sanoatida maşinasozlik va metallsozlik muhim örin egallaydi. Avtomobil, «Elektrodvigatel», «Strommaşina» metallurgiya, avtomat liftlar z-dlari bor. Kimyo, yoğoçsozlik sanoati rivojlangan.

Quriliş materiallari sanoatining salmoği katta. Ustki va içki trikotaj işlab çiqariladi. Ziğir, tola, kön z-dlari, tikuvçilik, kön-poyabzal, kigiz etik f-kalari işlab turibdi. Oziq-ovqat sanoati muhim örin egallaydi.

Q.x. ğallaçilik va çorvaçilikka ixtisoslaşgan. Donli, yem-xaşak, texnika ekinlari, kartoşka, sabzavot ekiladi. Yaylov va ötloqlar q.x.ga yaroqyai yerlarning qariyb 20% ga yaqin maydonini egallaydi. Çorvaçilik sut-göşt yetiştirişga ixtisoslaşgan, qoramol (sigir), çöçqa, qöy va eçki, parranda boqiladi. T.y. va avtomobil yöllar transporti, havo yöllari aloqasi rivojlangan. Dnepr, Berezina, Soj daryolarida kema qatnaydi. 4 oliy öquv yurti, örta maxsus öquv yurtlari, Belorussiya FAning fizikatexnika, fizika in-tlari filiallari, 5 muzey, 2 teatr bor.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МОГИЛЁВ ВИЛОЯТИ — Белоруссиядаги вилоят. 1938 й. 15 янв.да ташкил этилган. Майд. 29 минг км2. Аҳолиси 1245,8 минг киши (1998). Белоруслар, шунингдек, рус, яҳудий, украин ва б. миллат вакиллари ҳам яшайди. Шаҳар аҳолиси 67,6%, 13 шаҳар, 11 шаҳарча бор. Маркази — Могилёв ш. М.в.нинг ер юзаси бал. 150—200 м ли текисликдан иборат. Шим.-шарқида Орша-Могилёв текислиги, жан.карбида Марказий Березина текислиги бор. Фойдали қазилмалари: торф, бор, це-ментли мергель, фосфоритлар, гил, қум. Иклими мўътадил континентал. Янв.нинг ўртача т-раси —7°, июлники 17,8° (Могилёвда). Йиллик ёғин микдори 580—650 мм. Вегетация даври 183—193 кун. Йирик дарёлари Днепр ва унинг ирмоқлари — Березина, Сож. Тупроклари чимли подзол, торфли ботқоқ ва аллювиал тупроклар. Ҳудудининг 31% ўрмон, 1% ботқоклик. Тулки, тийин, сувсар, сассиқкўзан, кўрсичқон, оқ товушқон, бўрсиқ ов аҳамиятига эга. Ўрмонларда лось, елик, қобон яшайди. Бўри, силовсин, сувларда қундуз, норка, вихухоль учрайди. Енотсимон ит икдимлаштирилган. 200 га яқин қуш, 20 га яқин балиқ тури бор.

М.в. энергетика асосини йирик ТЭЦ ва ГЭСлар ташкил қилади, маҳаллий ёқилғи сифатида, асосан, торф ишлатилади. Саноатида машинасозлик ва металлсозлик муҳим ўрин эгаллайди. Автомобиль, «Электродвигатель», «Строммашина» металлургия, автомат лифтлар з-длари бор. Кимё, ёғочсозлик саноати ривожланган.

Қурилиш материаллари саноатининг салмоғи катта. Устки ва ички трикотаж ишлаб чиқарилади. Зиғир, тола, кўн з-длари, тикувчилик, кўн-пойабзал, кигиз этик ф-калари ишлаб турибди. Озиқ-овқат саноати муҳим ўрин эгаллайди.

Қ.х. ғаллачилик ва чорвачиликка ихтисослашган. Донли, ем-хашак, техника экинлари, картошка, сабзавот экилади. Яйлов ва ўтлоқлар қ.х.га яроқяи ерларнинг қарийб 20% га яқин майдонини эгаллайди. Чорвачилик сут-гўшт етиштиришга ихтисослашган, қорамол (сигир), чўчқа, қўй ва эчки, парранда боқилади. Т.й. ва автомобиль йўллар транспорти, ҳаво йўллари алоқаси ривожланган. Днепр, Березина, Сож дарёларида кема қатнайди. 4 олий ўқув юрти, ўрта махсус ўқув юртлари, Белоруссия ФАнинг физикатехника, физика ин-тлари филиаллари, 5 музей, 2 театр бор.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.