Möğul oti

Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 967–968-b. — ziyouz.com

Möğul oti — jaydari ot zoti. Uning kelib çiqişi qadim zamonlarga borib taqaladi. Ayniqsa, 12-a. oxiriga kelib, möğullar davlatining paydo bölişi va möğullar istilosi davrlarida yilqiçilikka e'tibor kuçaygan, M.o. zoti köplab urçitiladigan va otliq qöşinning asosiy harakat vositasi bölgan. Ular çöl va çala çöl şaroitiga moslaşgan.

M.o. böyi past, jussasi kiçik bölişiga qaramay, işçanlik qobiliyati yuqori (poyga sinovida 25 km masofani 42 minutda bosib ötgan). M.o. ning qarçiğay bal. 127—130 sm, tanasininguz. 134—135 sm, kökrakaylanasi 154— 160 sm, poçasining aylanasi 17—18 sm, böyni qisqa, yoli va dum i qalin va uzun. M.o. dan salt minişda, yuk taşişda, sut va göşt yetiştirişda foydalaniladi. M. o. yil davomida yaylovda uyur-uyur holda boqiladi. Ular boşqa ot zotlaridan tanasida qatlamqatlam yoğ töplaşi, terisining junli bölişi, şu bois sovuqqa, qişda va yozgi qurğoqçilikda böladigan yem-xaşak tanqisligiga çidamli bölişi b-n ajralib turadi.

13-a. boşlarida möğullarning Örta Osiyoga qilgan bosqinlarida bu hududda qadimdan mavjud madaniy ot zotlariga M.olarining qisman ta'siri ötgan.

Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

МЎҒУЛ ОТИ — жайдари от зоти. Унинг келиб чиқиши қадим замонларга бориб тақалади. Айниқса, 12-а. охирига келиб, мўғуллар давлатининг пайдо бўлиши ва мўғуллар истилоси даврларида йилқичиликка эътибор кучайган, М.о. зоти кўплаб урчитиладиган ва отлиқ қўшиннинг асосий ҳаракат воситаси бўлган. Улар чўл ва чала чўл шароитига мослашган.

М.о. бўйи паст, жуссаси кичик бўлишига қарамай, ишчанлик қобилияти юқори (пойга синовида 25 км масофани 42 минутда босиб ўтган). М.о. нинг қарчиғай бал. 127—130 см, танасинингуз. 134—135 см, кўкракайланаси 154— 160 см, почасининг айланаси 17—18 см, бўйни қисқа, ёли ва дум и қалин ва узун. М.о. дан салт минишда, юк ташишда, сут ва гўшт етиштиришда фойдаланилади. М. о. йил давомида яйловда уюр-уюр ҳолда боқилади. Улар бошқа от зотларидан танасида қатламқатлам ёғ тўплаши, терисининг жунли бўлиши, шу боис совуққа, қишда ва ёзги қурғоқчиликда бўладиган ем-хашак танқислигига чидамли бўлиши б-н ажралиб туради.

13-а. бошларида мўғулларнинг Ўрта Осиёга қилган босқинларида бу ҳудудда қадимдан мавжуд маданий от зотларига М.оларининг қисман таъсири ўтган.

Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.