Mölali botiği
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 961-b. — ziyouz.com
Mölali botiği - Qizilqumdagi botiq. Navoiy viloyatining Tomdi tumanida, Taxtatov va Yetimtoğ tizmalarining jan. etaklarida joylaşgan. Jan.ğarbdan şim.-şarqqa yönalgan. Uz. 38—42 km, eni 10—30 km. Eng çuqur joyining mutlaqbal. 150 m. Örtaça çuq. 35—40 m. Qadimda bir neça marta dengiz bosgan, neogen davridan boşlab M.b. qoz. şaklini ola boşlagan. Uçlamçi va törtlamçi davr çökindi jinslari kum, gil va qumtoşlardan iborat. Botiqning jan. qismida tekis, közanakli döng, marzali qum şakllari tarkib topgan. Ilgari M.b.dan tuz qazib olingan. Iqlimi keskin konti-nental. Yanv.ning örtaça t-rasi —2,5°, iyulniki 27—29°. Yillik yoğin 100— PO mm. M.b.da şörxok, şörtob, taqir, qumli, toğlarga yaqin joylarda esa şağalli tuproklar uçraydi. Qumli yerlarda iloq, oq saksovul, qandim, astragal, şuvoq, efemerlar, şörxok kumliklarda qora saksovul, qorabaroq, sarsazan, ba'zan, yulğun, şohilak tarqalgan. Yovvoyi hayvonlardan böri, tulki, kaltakesak, ilon, yumronqoziq, qöşoyoq, qumsiçqon va b. yaşaydi. M.b.da qişda va yozda qoraköl qöylar, yilqi boqiladi. Yaylovlarning mahsuldorligi gektariga 0,5—1 s. MÖLDATOV — Içki Tyanşandagi toğ tizmasi. Qirğizistonda, Sönköldan jan.da. Ğarbdan şarqqa çözilgan. Kökömeren, Sönköl va Norin daryolari oraliğida. Uz. 150 km. Eng baland joyi 4100 m. Asosan, ohaktoşdan tuzilgan. Yon bağirlarining quyi qismi toğ daşt ösimliklari b-n qoplangan, undan yuqorida qoraqarağay, arça va b. ösadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МЎЛАЛИ БОТИҒИ - Қизилқумдаги ботиқ. Навоий вилоятининг Томди туманида, Тахтатов ва Етимтоғ тизмаларининг жан. этакларида жойлашган. Жан.ғарбдан шим.-шарққа йўналган. Уз. 38—42 км, эни 10—30 км. Энг чуқур жойининг мутлақбал. 150 м. Ўртача чуқ. 35—40 м. Қадимда бир неча марта денгиз босган, неоген давридан бошлаб М.б. қоз. шаклини ола бошлаган. Учламчи ва тўртламчи давр чўкинди жинслари кум, гил ва қумтошлардан иборат. Ботиқнинг жан. қисмида текис, кўзанакли дўнг, марзали қум шакллари таркиб топган. Илгари М.б.дан туз қазиб олинган. Иқлими кескин конти-нентал. Янв.нинг ўртача т-раси —2,5°, июлники 27—29°. Йиллик ёғин 100— ПО мм. М.б.да шўрхок, шўртоб, тақир, қумли, тоғларга яқин жойларда эса шағалли тупроклар учрайди. Қумли ерларда илоқ, оқ саксовул, қандим, астрагал, шувоқ, эфемерлар, шўрхок кумликларда қора саксовул, қорабароқ, сарсазан, баъзан, юлғун, шоҳилак тарқалган. Ёввойи ҳайвонлардан бўри, тулки, калтакесак, илон, юмронқозиқ, қўшоёқ, қумсичқон ва б. яшайди. М.б.да қишда ва ёзда қоракўл қўйлар, йилқи боқилади. Яйловларнинг маҳсулдорлиги гектарига 0,5—1 ц. МЎЛДАТОВ — Ички Тяньшандаги тоғ тизмаси. Қирғизистонда, Сўнкўлдан жан.да. Ғарбдан шарққа чўзилган. Кўкўмерен, Сўнкўл ва Норин дарёлари оралиғида. Уз. 150 км. Энг баланд жойи 4100 м. Асосан, оҳактошдан тузилган. Ён бағирларининг қуйи қисми тоғ дашт ўсимликлари б-н қопланган, ундан юқорида қорақарағай, арча ва б. ўсади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.