Molekulyar generator

Molekulyar generator - kogerent (fazalari orasidagi nisbat özgarmas bölgan) elektromagnit tebranişlarni molekulalarning majburiy kvant ötişlari hisobiga generatsiyalaydigan (hosil qiladigan) maxsus qurilma. Unda molekulalar dastlabki energetik holatdan pastroq içki energetik holatga ötadi. M.g.da kogerent tebranişlarning generatsiyalanişi yuz berişi uçun uşbu 2 şart bajarilişi lozim: asbobning iş xajmida dastlabki xrlatidagi zarralar soni içki energiyasi kiçikroq bölgan holatdagi zarralar orasidagi boğliklik (musbat teskari aloka) ta'minlanişi lozim. M.g.da birinçi şart molekulalar da-stasini elektrostatik usulda saralaş yöli b-n, ikkinçi şart (teskari aloqa) tebranişning tarqaliş çastotasiga sozlangan xajmiy rezonator yordamida amalga oşiriladi. Molekulalar dastasi molekulalar manbadan vakuumga tor tirqişlar yoki kapillyar orqali çiqayotganda şakllanadi. M.g.ni rus olimlaridan N. G. Basov, A. M. Proxorov va ulardan mustaqil ravişda amerikalik olimlar U. Tauns, J. Gordon, X. Seyger 1954 y.da ixtiro qilgan. Bu kurilma ammiak (NH3) molekulalarida işlab, yuqori monoxromatik va turğun (24840 MGs) çastotatali, mikrotölqin diapazonli (1=1,24 sm) elektromagnit tebranişlarni hosil qiladi. M.g.dagi ammiak molekulalari dastasining quvvati 10~8 Vt, turğunlik çastotasi esa 10 7— 10~'' böladi.

Keyinçalik sm va mm li tölqinlar diapazonida işlaydigan M. g.lar va 21 sm li tölqin uzunligida işlaydigan (vodorod atomlari dastasidan foydalaniladigan) kvant generatorlari yaratildi. Bu asboblar kvant kuçaytirgiçlar kabi, mazer deb xam ataladi. Molekulyar gazlar b-n işlaydigan optik diapazonli kvant generatorlarni (q. Lazerpar) ham M.g. desa böladi, çunki ular tuzilişi va b. xossalari b-n M.g.ga öxşab ketadi.