Molekulyar massa
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 697–698-b. — ziyouz.com
Molekulyar massa — kimyoviy birikma molekulasining uglerod birligi (uglerod nuklidi |2S at.m.ning '/|2 qismi)da ifodalangan massasi, molekulani taşkil qilgan elementlar at.m. larining yiğindisi. Ba'zan ma'lum tarkibli turli moddalar aralaşmasi uçun ham mol. m. aniqlanadi. Mas, havo, garçi bir qança gazlar aralaşmasidan iborat bölsa ham, uning örtaça mol. m. bor. Havoning hisoblab topilgan örtaça mol. m. 29 ga teng. Mol. m. — moddaning asosiy tavsiflaridan biri. U, şuningdek, polimer moddalarning xossalarini belgilovçi asosiy omildir. Mol. m., asosan, buğning ziçligini ölçaş orqali, osmotik bosim orqali (Vant—Goff krnuni asosida), buğ bosimining tuşişi, eritmalarning toza erituvçiga nisbatan muzlaş t-rasi pasayişi (krioskopiya) yoki kaynaş t-rasi kötarilişini (ebuli-oskopiya) ölçaş orqali topiladi. Uçuvçan moddalarning mol. m. mass-spektrometriya usulida, turli birikmalar aralaşmasining mol. m. xromatomass-spektrometriya usulida aniqlanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОЛЕКУЛЯР МАССА — кимёвий бирикма молекуласининг углерод бирлиги (углерод нуклиди |2С ат.м.нинг ‘/|2 қисми)да ифодаланган массаси, молекулани ташкил қилган элементлар ат.м. ларининг йиғиндиси. Баъзан маълум таркибли турли моддалар аралашмаси учун ҳам мол. м. аниқланади. Мас, ҳаво, гарчи бир қанча газлар аралашмасидан иборат бўлса ҳам, унинг ўртача мол. м. бор. Ҳавонинг ҳисоблаб топилган ўртача мол. м. 29 га тенг. Мол. м. — модданинг асосий тавсифларидан бири. У, шунингдек, полимер моддаларнинг хоссаларини белгиловчи асосий омилдир. Мол. м., асосан, буғнинг зичлигини ўлчаш орқали, осмотик босим орқали (Вант—Гофф крнуни асосида), буғ босимининг тушиши, эритмаларнинг тоза эритувчига нисбатан музлаш т-раси пасайиши (криоскопия) ёки кайнаш т-раси кўтарилишини (эбули-оскопия) ўлчаш орқали топилади. Учувчан моддаларнинг мол. м. масс-спектрометрия усулида, турли бирикмалар аралашмасининг мол. м. хроматомасс-спектрометрия усулида аниқланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.