Molguzar toğlari
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 688-b. — ziyouz.com
Molguzar toğlari MOLGUZAR TOĞLARI, Morguzar toğlari — Turkiston tizmasining şim. etaklari (Jizzax viloyati)dagi toğlar. Molguzor nomini tadqiqotçilar mor — ilon izi yöl yoki marğzor — maysazor sözlaridan deb izohlaydilar. Toğlar jan.-şarkdan şim.-ğarbga yönalgan. Uz. 70 km. Eng baland joyi (Qizilçagat balandligi) 2620 m. Nur-ota tizmasidan Ilonötti toğ yölagi orqali ajralgan. Şim.-şarqiy yon bağirlaridan boşlanadigan köpgina soylarning (Zominsuv, Pişağarsoy, Ravotsoy va b.) konus yoyilmalari qöşilişidan prolyuvial şleyf vujudga kelgan. Jan.-ğarbiy yon bağri Sangzor daryosi vodiysiga tik tuşgan. Gersin burmalanişida hosil bölgan. M.t. silurdevon davrlarining qumtoş, slanets, ohaktoş, porfiritlaridan taşkil topgan. Toğlarning relyef xususiyatlari ularni taşkil qilgan jinslarning litologik tarkibiga qarab turliça şakllarga ega. Toğlar kuçli parçalangan. Qoyali nayzasimon çöqqilar köpinça çuqur daralar, platosimon yuzalar va keng toğ bellari b-n almaşib keladi. Iqlimi kontinental. Yanv.ning örtaça t-rasi —9°, iyulniki 15° (Kölsoy). Yillik yoğin miqdori 440 mm. Quyi past toğli qismida çala çöl subtropik mintaqa 700—1200 m gaça ifodalangan. Tub jinslar kalin lyossimon yotqiziqiar b-n qoplangan. Töq böz tuproqlarda turli ötli buğdoyiqzorlar, 1200—1800 m, ba'zan 2000 m gaça örtaça balandlikdagi toğ yon bağirlarida yuvilgan jigarrang tuproqlarda butazor va siyrak arçazorlar tarqalgan. Quyi yarusda buğdoyiklar va b. boşoklilar ösadi. 2600 m balandlikda daşt mintaqasi mavjud. M.t.ning Turkiston tizmasi b-n tutaşgan joyida Zomin xalq örmon davlat qöriqxonasi, Zominsoyning yuqori oqimida Zomin xalq boği (milliy boğ) joylaşgan. Toğlar boy rekreatsiya resurelariga ega.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОЛГУЗАР ТОҒЛАРИ, Моргузар тоғлари — Туркистон тизмасининг шим. этаклари (Жиззах вилояти)даги тоғлар. Молгузор номини тадқиқотчилар мор — илон изи йўл ёки марғзор — майсазор сўзларидан деб изоҳлайдилар. Тоғлар жан.-шаркдан шим.-ғарбга йўналган. Уз. 70 км. Энг баланд жойи (Қизилчагат баландлиги) 2620 м. Нур-ота тизмасидан Илонўтти тоғ йўлаги орқали ажралган. Шим.-шарқий ён бағирларидан бошланадиган кўпгина сойларнинг (Зоминсув, Пишағарсой, Равотсой ва б.) конус ёйилмалари қўшилишидан пролювиал шлейф вужудга келган. Жан.-ғарбий ён бағри Сангзор дарёси водийсига тик тушган. Герцин бурмаланишида ҳосил бўлган. М.т. силурдевон даврларининг қумтош, сланец, оҳактош, порфиритларидан ташкил топган. Тоғларнинг рельеф хусусиятлари уларни ташкил қилган жинсларнинг литологик таркибига қараб турлича шаклларга эга. Тоғлар кучли парчаланган. Қояли найзасимон чўққилар кўпинча чуқур даралар, платосимон юзалар ва кенг тоғ беллари б-н алмашиб келади. Иқлими континентал. Янв.нинг ўртача т-раси —9°, июлники 15° (Кўлсой). Йиллик ёғин миқдори 440 мм. Қуйи паст тоғли қисмида чала чўл субтропик минтақа 700—1200 м гача ифодаланган. Туб жинслар калин лёссимон ётқизиқиар б-н қопланган. Тўқ бўз тупроқларда турли ўтли буғдойиқзорлар, 1200—1800 м, баъзан 2000 м гача ўртача баландликдаги тоғ ён бағирларида ювилган жигарранг тупроқларда бутазор ва сийрак арчазорлар тарқалган. Қуйи ярусда буғдойиклар ва б. бошоклилар ўсади. 2600 м баландликда дашт минтақаси мавжуд. М.т.нинг Туркистон тизмаси б-н туташган жойида Зомин халқ ўрмон давлат қўриқхонаси, Зоминсойнинг юқори оқимида Зомин халқ боғи (миллий боғ) жойлашган. Тоғлар бой рекреация ресуреларига эга.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.