Molibden qotişmalari
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 700-b. — ziyouz.com
Molibden qotişmalari -asosini molibden taşkil qiladigan qotişmalar. Asosan, issiqbardoş konstruksion materiallar sifatida işlatiladi. VM-1, SM-2 va VM-2 markali M.q. tarkibida 0,1—0,4% gaça uglerod böladi. VM-2 qotişmasidan çiviq, pokovka va ştampovkalar, VM-1 va SM-2 qotişmalaridan esa çiviq, list va quvurlar tayyorlanadi. M.q.dan tayyorlangan detallar vakuumda yuqori (1800° gaça) t-rali şaroitda uzoq muddat işlaydi. Bu qotişmalardan 2300— 2500° t-rali gazlar oqimida qisqa muddat (5 min. gaça) işlaydigan detallar ham tayyorlaş mumkin. M.q.dan tayyorlanadigan himoya qoplamali detallarning havoda yoki boşka oksidlovçi muhitlarda 1200—2000° dagi xizmat muddati — 5—500 soat. Odatda, M.q. yoyli vakuum peçlarda, elektron nurli va garnisaj peçlarda eritib olinadi. M.q. kukun metallurgiyasi usulida olinganda ança ifloslanadi, natijada texnologik xossalari (ayniqsa, pay-vandlanuvçanligi) yomonlaşadi.
Molibdenni legirlaş uçun titan (Ti), sirkoniy (Zr), gafniy (Hf), vanadiy (V) işlatiladi (0,1 — 1,5%). Legirlovçi elementlarning köpçiligi molibdenni mörtlaştiradi. Titan, sirkoniy, niobiy va b. b-n legirlangan molibdenning issiqbardoşligi ança yuqori, ammo plastikligi pastroq. Molibdenning plastikliligini oşiruvçi birdanbir element — reniy. Sirkoniy va titan M.q.ning plastik deformatsiyalanuvçanligini oşiradi. M.q.ning mexanik puxtaligi t-raga boğliq. M.q.dan soplolar, uçiş apparatlarining qoplamalari, raketa detallari, atom reaktorlarining qismlari, elektrotexnika va radiotexnika sanoatida işlatiladigan turli detallar va b. tayyorlaşda foydalaniladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОЛИБДЕН ҚОТИШМАЛАРИ -асосини молибден ташкил қиладиган қотишмалар. Асосан, иссиқбардош конструкцион материаллар сифатида ишлатилади. ВМ-1, ЦМ-2 ва ВМ-2 маркали М.қ. таркибида 0,1—0,4% гача углерод бўлади. ВМ-2 қотишмасидан чивиқ, поковка ва штамповкалар, ВМ-1 ва ЦМ-2 қотишмаларидан эса чивиқ, лист ва қувурлар тайёрланади. М.қ.дан тайёрланган деталлар вакуумда юқори (1800° гача) т-рали шароитда узоқ муддат ишлайди. Бу қотишмалардан 2300— 2500° т-рали газлар оқимида қисқа муддат (5 мин. гача) ишлайдиган деталлар ҳам тайёрлаш мумкин. М.қ.дан тайёрланадиган ҳимоя қопламали деталларнинг ҳавода ёки бошка оксидловчи муҳитларда 1200—2000° даги хизмат муддати — 5—500 соат. Одатда, М.қ. ёйли вакуум печларда, электрон нурли ва гарнисаж печларда эритиб олинади. М.қ. кукун металлургияси усулида олинганда анча ифлосланади, натижада технологик хоссалари (айниқса, пай-вандланувчанлиги) ёмонлашади.
Молибденни легирлаш учун титан (Ti), цирконий (Zr), гафний (Hf), ванадий (V) ишлатилади (0,1 — 1,5%). Легирловчи элементларнинг кўпчилиги молибденни мўртлаштиради. Титан, цирконий, ниобий ва б. б-н легирланган молибденнинг иссиқбардошлиги анча юқори, аммо пластиклиги пастроқ. Молибденнинг пластиклилигини оширувчи бирданбир элемент — рений. Цирконий ва титан М.қ.нинг пластик деформацияланувчанлигини оширади. М.қ.нинг механик пухталиги т-рага боғлиқ. М.қ.дан соплолар, учиш аппаратларининг қопламалари, ракета деталлари, атом реакторларининг қисмлари, электротехника ва радиотехника саноатида ишлатиладиган турли деталлар ва б. тайёрлашда фойдаланилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.