Moliya bozori
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 703-b. — ziyouz.com
Moliya bozori — oldisotdi obyekti pul (pulga tenglaştirilgan qoğozlar) bölgan bozor. Bu bozorda moliya mablağlarini vaqtinça haq tölab işlatiş yoki ularni sotib oliş yuzasidan bölgan munosabatlar; pul mablağlarining uni jamğarganlardan qarzga oluvçilarga ötişini ta'minlaydigan bozor in-tlari. Ortiqça mablağlarga ega bölgan xöjalik subyektlari öz moliyaviy resurslari ni mablağlarga muhtoj subyektlarga taklif qiladi. M.b. banklarda, fond birjasida va auksionlarda ötkaziladi.
Moliyaviy bitimlarning xarakteriga karab, M.b.ni turkumlaşning bir neça usullari mavjud. Qaytarişlik tamoyili böyiça M.b. 2 ga ajraladi: qarz majburiyatlari (iste'molni krndiradigan pul) va kapital (mulk) bozori. Qarz majburiyatlari bozorida pul vaqtinça qarz sifatida bozorga çiqadi va olingan pul şaxsiy iste'mol uçun işlatiladi. Mulk bozorida qöyilgan puldan daromad oliş huquqi sotiladi va sotib olinadi. Bu bozorda mablağlar kapital sifatida işga solinib, foyda keltiradi. Şuni hisobga olib kapital bozorini 2 böğinga ajratiş mumkin: ssuda kapitali bozori va qimmatli qoğozlar bozori. Ssuda kapitali bozori — pul şaklidagi kapitalning foiz tölaş şarti b-n karzga berilişidir. Bu bozorda qisqa muddatli majburiyatlar muomalada böladi. Bular, asosan, davlat va banklarning majburiyatlari hisoblanadi. Qimmatli qoğozlarning birlamçi va ikkilamçi bozorlarida aksiya, obligatsiya, veksel va b. oldisotdi qilinadi. Xöjalik hayotining baynalmilallaşuvi natijasida jahon M.b. paydo böldi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОЛИЯ БОЗОРИ — олдисотди объекти пул (пулга тенглаштирилган қоғозлар) бўлган бозор. Бу бозорда молия маблағларини вақтинча ҳақ тўлаб ишлатиш ёки уларни сотиб олиш юзасидан бўлган муносабатлар; пул маблағларининг уни жамғарганлардан қарзга олувчиларга ўтишини таъминлайдиган бозор ин-тлари. Ортиқча маблағларга эга бўлган хўжалик субъектлари ўз молиявий ресурслари ни маблағларга муҳтож субъектларга таклиф қилади. М.б. банкларда, фонд биржасида ва аукционларда ўтказилади.
Молиявий битимларнинг характерига караб, М.б.ни туркумлашнинг бир неча усуллари мавжуд. Қайтаришлик тамойили бўйича М.б. 2 га ажралади: қарз мажбуриятлари (истеъмолни крндирадиган пул) ва капитал (мулк) бозори. Қарз мажбуриятлари бозорида пул вақтинча қарз сифатида бозорга чиқади ва олинган пул шахсий истеъмол учун ишлатилади. Мулк бозорида қўйилган пулдан даромад олиш ҳуқуқи сотилади ва сотиб олинади. Бу бозорда маблағлар капитал сифатида ишга солиниб, фойда келтиради. Шуни ҳисобга олиб капитал бозорини 2 бўғинга ажратиш мумкин: ссуда капитали бозори ва қимматли қоғозлар бозори. Ссуда капитали бозори — пул шаклидаги капиталнинг фоиз тўлаш шарти б-н карзга берилишидир. Бу бозорда қисқа муддатли мажбуриятлар муомалада бўлади. Булар, асосан, давлат ва банкларнинг мажбуриятлари ҳисобланади. Қимматли қоғозларнинг бирламчи ва иккиламчи бозорларида акция, облигация, вексель ва б. олдисотди қилинади. Хўжалик ҳаётининг байналмилаллашуви натижасида жаҳон М.б. пайдо бўлди.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.