Moliya guruhlari

Moliya guruhlari - bir neça oila yoki guruhlarning ittifoqi. Iqtisodiy birlaşiş negizida taşkil topgan yirik moliyasanoat birlaşmalari, sanoat, bank, transport, savdo, su-gurta, xizmat körsatiş va b. sohalarning yirik uyuşmasi. 19-a. oxiri —20-a.ning boşlarida kapitalning kon-sentratsiyasi hamda markazlaşuvi asosida şakllangan. M.g. yirik kapitalga ega bölgan monopoliyalarning gigant ittifoqidir. M.g. dastlab AQŞ da, keyinçalik Angliya, Fransiya, Germaniya, Yaponiya va b. davlatlarda taşkil topdi. Bunday guruhlarga Rokfellerlar, Morganlar, Dyuponlar, Mellonlar, Jianini kabilar misol bula oladi. har bir M.g.ning markazi davlatning ma'lum hududida joylaşgan buladi. Ammo 20-a. ning 70-y.dan ularning ta'sir doirasi baynalmilallaşib-transmilliy tus ola boşladi. Korporatsiyalar köpaydi. Mac., Rotşild guruhi tasarrufidagi aktivlarning qariyb 60% Fransiyadan taşqaridagi hududlarda joylaştirilgan. Yetakçi M.g. faoliyati universal xarakterga egadir. AQŞ, Ğarbiy Yevropa va Yaponiya iqtisodiyotida 5—10 ta M.g. asosiy örin egallaydi. Yetakçi örin AQŞ M.g.ga tegişli. M.g.ning yirik savdosanoat korporatsiyalari boşqa M.g.ning banklari va suğurta kompaniyalari b-n kredit aloqalarini örnatgan. Mac, Kaliforniya va Texas (AQŞ) guruhlari Uoll-strit banki kreditlaridan foydalanadi. Mamlakatlararo iqtisodiy integratsiya jarayoni yangi tipdagi birlaşmalar — xalqaro korporatsiyalarni vujudga keltirdi. Ular 2 turga ajratiladi: transmilliy korporatsiyalar va köp millatli korporatsiyalar. hoz. paytda jahonda 37 mingga yaqin xalqaro korporatsiyalar va ularning 206 mingdan ortiq filiallari faoliyat körsatmoqda. 1980- y.lar oxirida 100 ta yirik M.g.dan 38 tasi Ğarbiy Yevropada, 29 tasi AQŞda, 16 tasi Yaponiyada, 10 tasi Fran-siyada, qolganlari, Avstraliya, Kanada, Yangi Zelandiya va b. industrial mamlakatlarda joylaşgan edi.

Abduxalil Razzoqov.