Moliya kapitali
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 704-b. — ziyouz.com
Moliya kapitali - pul kapitali, pul vositalari şaklidagi kapital; sanoat kapitalining bank kapitali b-n özaro qöşilib ketişi natijasida yuzaga keladigan kapital. M.k. iqtisodiy kategoriya sifatida 19-a. oxiri — 20-a. boşlarida i.ç. va bank sohasida kapitalning yuqori darajada yiriklaşişi asosida vujudga keldi. Bunga qadar sanoatçilar va bankirlar bir-biridan mustaqil holda iş körar, banklar sanoatga xizmat kursatar, sanoatçilar sanoat foydasini olsa, banklar bank foydasiga ega bölar edi. Banklar qölida kapital yirikla-şa boşlagandan keyin, ular uzlarining böş turgan mablağlarini sanoatga faqat qisqa muddatga emas, balki uzok, muddatga qarz berib, korxonalarning faoliyatiga ta'sir körsatadigan böldi, hatto ayrim hollarda ularning taqdiri banklarga boğliq bölib qoldi. Bank mablağlari har xil aksiyalar sotib oliş va «iştirok etiş tizimi» asosida sanoatga köça boşladi. Natijada yirik banklar ayni bir vaq-tda, sanoat magnatlariga, yirik sanoatçilar esa yirik bank magnatlariga aylandi. AQŞdagi eng yirik 2 moliya monopolistik guruh —Morganlar va Rokfellerlar M.k.ning şakllanişiga yaqqol misol böla oladi, çunki Morgan dastlab bankir, Rokfeller esa neft sanoatçisi edi. M.g. rivojlangan davlatlar iktisodiyotining barça sohalari — sanoat, q.x., transport, savdo, sugurta va b. mavjud bölib, kapitalning turli xil şakllari (tovar, pul, savdo, kredit)ni harakatga keltiradi va yukrri darajada foyda olişga erişadi. M.k. davlat siyosatida qam mu-him rol öynaydi.
Ahmadjon Ölmasov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОЛИЯ КАПИТАЛИ - пул капитали, пул воситалари шаклидаги капитал; саноат капиталининг банк капитали б-н ўзаро қўшилиб кетиши натижасида юзага келадиган капитал. М.к. иқтисодий категория сифатида 19-а. охири — 20-а. бошларида и.ч. ва банк соҳасида капиталнинг юқори даражада йириклашиши асосида вужудга келди. Бунга қадар саноатчилар ва банкирлар бир-биридан мустақил ҳолда иш кўрар, банклар саноатга хизмат курсатар, саноатчилар саноат фойдасини олса, банклар банк фойдасига эга бўлар эди. Банклар қўлида капитал йирикла-ша бошлагандан кейин, улар узларининг бўш турган маблағларини саноатга фақат қисқа муддатга эмас, балки узок, муддатга қарз бериб, корхоналарнинг фаолиятига таъсир кўрсатадиган бўлди, ҳатто айрим ҳолларда уларнинг тақдири банкларга боғлиқ бўлиб қолди. Банк маблағлари ҳар хил акциялар сотиб олиш ва «иштирок этиш тизими» асосида саноатга кўча бошлади. Натижада йирик банклар айни бир вақ-тда, саноат магнатларига, йирик саноатчилар эса йирик банк магнатларига айланди. АҚШдаги энг йирик 2 молия монополистик гуруҳ —Морганлар ва Рокфеллерлар М.к.нинг шаклланишига яққол мисол бўла олади, чунки Морган дастлаб банкир, Рокфеллер эса нефть саноатчиси эди. М.г. ривожланган давлатлар иктисодиётининг барча соҳалари — саноат, қ.х., транспорт, савдо, сугурта ва б. мавжуд бўлиб, капиталнинг турли хил шакллари (товар, пул, савдо, кредит)ни ҳаракатга келтиради ва юкрри даражада фойда олишга эришади. М.к. давлат сиёсатида қам му-ҳим роль ўйнайди.
Аҳмаджон Ўлмасов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.