Moliya siyosati

Moliya siyosati MOLIYA SIYOSATI, byudjet siyosati — davlat umumiy iqtisodiy siyosatining muhim tarkibiy qismi; davlat faoliyatini ta'minlaş, mamlakat farovonligini oşiriş maqsadlarida moliya tizimini taşkil etiş, moliyaviy resurslarni safarbar etiş va ulardan foydalaniş, davlat oldida turgan içki va taşqi siyosat vazifalarini bajariş buyiça amalga oşiriladigan barça davlat tadbirlarini uz içiga oladi.

M.s. ta'sir körsatadigan asosiy obyektlar — aholining turli katlamlari, davlat institutlari (taşkilotlari), sanoat va xöjalikning b. sohalari, mintakalar va mamlakatlarning umumiy hududi. M.s.ning asosiy quroli va tarkibiy qismi — davlat byudjeti daromadlari va xarajatlari, zayomlari, soliq imtiyozlaridir. Davlat tomonidan tanlagan iktisodiy siyosatga va maqsadlarga qarab ayrim bandlar buyiça xarajatlarni kupaytiriş yoki kamaytiriş orqali mamlakat hayotining u yoki bu tomonlariga, davlat institutlari ga, iktisodiyot tarmoqlariga, mas, harbiy xarajatlarni yoki ilmiy texnik taraqqiyot uçun xarajatlarni kupaytirib yoki kamaytirib, faol ta'sir etiş mumkin. Davlat daromadlar, ularning mikdori, soliklar tizimi orqali iktisodiy usiş sur'atiga, aholi farovonligiga ta'sir körsatişi, inflyatsiya jarayonlarini va h.k.ni boşqarişi mumkin.

Doimiy daromadlardan olinadigan moliyaviy resurslar yetişmagan hollarda qarzlar qöllaniladi, ularning hajmi va ularga xizmat körsatiş tartibi ham iqtisodiyot holatiga ta'sir körsatadi. Soliq imtiyozlari M.s.ning muhim usullaridan biri hisoblanadi, ularning yordami b-n davlat iqtisodiyotning muhim tarmoqlari taraqqiyotini tezlaştirişi, aholining ayrim qatlamlari yoki toifalarining daromadiga bilvosita ta'sir etişi mumkin. Imtiyozlar va soliqsoliş böyiça preferensiyalar keyingi ön yilliklarda taraqqiy etgan mamlakatlar iqtisodiyotida ayniqsa keng rivojlanmoqda. Mac, AQŞda imtiyozlarning umumiy mikdori (ya'ni davlatning soliqlar töğrisidagi qonunga binoan olinadigan soliqlardan maqsadli voz keçişi) federal byudjetning yarmiga yaqinini taşkil etadi. M.s. pul-kredit siyosati b-n qöşilib ketadi va öz tadbirlarini ötkazişda uning usullaridan foydalanadi. M.s.ning muhim tomoni şundaki, bu siyosat odatda hukumat va uning qarorlarini tasdiqlaydigan davlat organlarining bevosita tasarrufida va boşqaruvida böladi, pul-kredit tadbirlari b-n pul hukmdorlari — Markaziy bank tipidagi korxonlar şuğullanadi. Makrodarajada M.s. davlat siyosati, mikrodarajada korxona, taşkilotlar va xonadonlar M.s.dan iborat. M.s.ning tarkibiy qismi — byudjet siyosatining maqsadi davlat xarajatlarini muqim ravişda pul b-n ta'minlaşdir. Buning uçun byudjetning daromad qismi ta'minlanadi, byudjet daromadi va xarajatlari balanslaştiriladi, byudjet taqçilligini meyorida (YAIMga nisbatan 3%) bölişiga erişiladi.

Firmaning M.s. — bu firmaning öz moliya resurslarini hosil qiliş va ularni samarali işlatişga qaratilgan çoratadbirlaridir. Bundan maqsad firmaning rentabel bölişi, likvidligini ta'minlaş va öz-özini moliyalaştirişga erişişdir. Firma M.s. uning pul fondlaridan oqilona foydalanişiga, uning qarzdorligining meyorida bölişiga, pul mablaglarining öz vaqtida aylanib turişiga, moliyaviy majburiyatlarning vaqtida bajarilişiga qaratiladi. Firma M.s.ni uning egalari işlab çiqadi, amalga oşirilişini esa moliya menejeri ta'minlaydi. Xonadon M.s. — uning daromadlari va xarajatlarini balanslaştiriş, ya'ni daromad manbalarini topiş, daromadlarni oqilona işlatiş va farovonlikni oşirişni közlaydi.

M.s.ning natijasi uning asoslangan bölişi, real imkoniyatlardan kelib çiqişi va uni izçil amalga oşirilişiga boğliq.

Ahmadjon Ölmasov.