Molxona
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 709-b. — ziyouz.com
Molxona — mol bokiladigan bino. Boqiladigan mol turi ga qarab qöylar uçun qöralar, qötonlar, qoramollar uçun oğilxonalar, otlar uçun otxonalar quriladi. Ularning har biri öziga xos tuzilişga ega. Krramollar M.da boglab va boğlamay boqiladi. Mollar 2 qator qilib boğlab boqiladigan M.da oğilxona bino böylab qator joylaştiriladi va 1,5 m li köndalang yöllar b-n seksiyalarga bölinadi, örtadagi 1,5 m li yöldan yem-xaşak oxurlarga tarqatiladi, ikki çetdagi 1,2 m li yöllardan göng taşiladi. Tört qatorli M.da ozuqa tarqatiladigan ikkita va göng çiqariladigan uçta yöl qilinadi. Olti qatorlisida oğilxonalar uçta qöş qatorga joylaştirilib, ozuqa tarqatiladigan uçta yöl, göng çiqariladigan törtta yöl böladi. M.dagi har bir oğilxonada mol boğlaş uskunalari, oxur va suğorgiç örnatiladi. Oğilxonalarning katgaligi, mollarning mahsuldorligi va zotdorligiga qarab, eni 1—1,2 m, böyi 1,7—2 m qilinadi. M.da qöşimça binolar: yem, töşama va asbob-uskunalar saqlanadigan xonalar, ventilyatsiya kamerasi, xodimlar xonasi böladi. M. yaqiniga sut bloki quriladi, unda lab., sut quyiladigan, idiş yuviladigan joylar, vakuumnasos, qozonxona va b. böladi.
Mollar boğlamay boqiladigan M. yopiq yoki uç tomoni öralgan yarim oçiq (ayvon körinişida) böladi. Havo harorati —20° dan past bölmaydigan r-nlarda yarim oçiq M. quriladi. Bunday M. olib qöyiladigan tösikdar b-n seksiyalarga bölinadi. Har qaysi seksiya 60 tagaça sigirga möljallanadi. Mexanizmlarda göng çiqariş, yem-xaşak va töşama taşib keliş uçun sek-siyalar örtasidan ötadigan yöl qilinadi. M. maydoni uçun sutçilik xöjaliklarida har bir sigirga 4—5 m2, göşt yetiştiriladigan xöjaliklarda buzoği b-n sigirga 7 m2 hisobidan joy ajratiladi. M. yaqinida mollarni yayratiş maydonçasi (har bir sigirga 7— 10 m2) böladi, bu yerga hamma mollar uçun umumiy oxurlar va suğorgiçlar quriladi. M. yaqiniga sigir soğiladigan bino qurilib, soğiş uskunalari örnatiladi (Çorvaçilik fermasi).
Rözimat Hamroqulov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОЛХОНА — мол бокиладиган бино. Боқиладиган мол тури га қараб қўйлар учун қўралар, қўтонлар, қорамоллар учун оғилхоналар, отлар учун отхоналар қурилади. Уларнинг ҳар бири ўзига хос тузилишга эга. Кррамоллар М.да боглаб ва боғламай боқилади. Моллар 2 қатор қилиб боғлаб боқиладиган М.да оғилхона бино бўйлаб қатор жойлаштирилади ва 1,5 м ли кўндаланг йўллар б-н секцияларга бўлинади, ўртадаги 1,5 м ли йўлдан ем-хашак охурларга тарқатилади, икки четдаги 1,2 м ли йўллардан гўнг ташилади. Тўрт қаторли М.да озуқа тарқатиладиган иккита ва гўнг чиқариладиган учта йўл қилинади. Олти қаторлисида оғилхоналар учта қўш қаторга жойлаштирилиб, озуқа тарқатиладиган учта йўл, гўнг чиқариладиган тўртта йўл бўлади. М.даги ҳар бир оғилхонада мол боғлаш ускуналари, охур ва суғоргич ўрнатилади. Оғилхоналарнинг катгалиги, молларнинг маҳсулдорлиги ва зотдорлигига қараб, эни 1—1,2 м, бўйи 1,7—2 м қилинади. М.да қўшимча бинолар: ем, тўшама ва асбоб-ускуналар сақланадиган хоналар, вентиляция камераси, ходимлар хонаси бўлади. М. яқинига сут блоки қурилади, унда лаб., сут қуйиладиган, идиш ювиладиган жойлар, вакуумнасос, қозонхона ва б. бўлади.
Моллар боғламай боқиладиган М. ёпиқ ёки уч томони ўралган ярим очиқ (айвон кўринишида) бўлади. Ҳаво ҳарорати —20° дан паст бўлмайдиган р-нларда ярим очиқ М. қурилади. Бундай М. олиб қўйиладиган тўсикдар б-н секцияларга бўлинади. Ҳар қайси секция 60 тагача сигирга мўлжалланади. Механизмларда гўнг чиқариш, ем-хашак ва тўшама ташиб келиш учун сек-циялар ўртасидан ўтадиган йўл қилинади. М. майдони учун сутчилик хўжаликларида ҳар бир сигирга 4—5 м2, гўшт етиштириладиган хўжаликларда бузоғи б-н сигирга 7 м2 ҳисобидан жой ажратилади. М. яқинида молларни яйратиш майдончаси (ҳар бир сигирга 7— 10 м2) бўлади, бу ерга ҳамма моллар учун умумий охурлар ва суғоргичлар қурилади. М. яқинига сигир соғиладиган бино қурилиб, соғиш ускуналари ўрнатилади (Чорвачилик фермаси).
Рўзимат Ҳамроқулов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.