Momaqaldiroq

Momaqaldiroq — qisqa vaqt davom etadigan, çaqmoq çaqib, elektr razryadi — yaşin b-n kuzatiladigan atmosfera hodisasi; yaşin yöli böylab havoning tezda isib kengayişidan hosil böladigan portlaş tölqini. M. vaqtida bulutlar orasida yoki bulut b-n Yer orasida yaşin paydo bölib, qattiq gumburlagan tovuş çikddi. Tovuş yaşin yölining har xil nuqgalaridan kuzatuvçiga bir vaktda kelmaydi, balki bulut b-n Yer sirtida bir neça marta qaytib, har xil vaktda kelgani uçun gumburlaş davomli böladi. M., odatda, 15—20 km gaça eşitiladi. M. yomğirli bulutlarda hamda namlikka töyingan, harakatçan havo massasida vujudga keladi. Yomğirli bulutlarning bal. 7—15 km, yuqori qismi t-rasi 15° —20° dan oşmaydi. Ular suv tomçilari va muz kristallaridan iborat. M.li bulutlarning hajmi bir neça yuz km1 dan ming km3 gaça bölib, undagi suv va muz zarralarining massasi 106 — 107 t, potensial energiyasi 1013—10'4 J, ya'ni megaton quvvatli termoyadro bombasining energiyasiga teng. M.dagi elektr zaryadi 10—100 Kl, orasidagi masofa 1—2 km dan 10 km gaça, elektr razryadlari vaqtida elektr toki kuçi 10— 100 A gaça yetadi. Sayyoramizda bir vaktda 1800 tagaça M. kuzatilişi mumkin. M şim. ken-gliklarda juda kam buladi, lekin yoz oylarida Markaziy Arktikada ham kuzatiladi. Örta kengliklarda yilning 10— 15 kuni M. b-n ötadi. M. yezda quruqpikda, qişda okeanlar ustida köp böladi. M. subtropik yerlarda juda kam bölib, ek-vatorda havo harorati yuqori, namligi katta bölgan paytlarda kuçli ötadi.