Mon-Kxmer tillari
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 725-b. — ziyouz.com
Mon-Kxmer tillari - «an'ana viy mon-kxmer tillari» deb ataluvçi va butun Xindixitoyda, Tailand va Myanmada, Xitoyning jan. hududlarida tarqalgan tillar guruqi. M.-k.t.da sözlovçi xalqlarning eng yiriklari kxmerlar (7 mln. kişidan ortiq), moilar (500 mingdan ortiq) va kuylar (500 mingdan ortiq)dir; qolganlarining soni 100 mingtagaça yetmaydi /1987). M.- k.t.ning çegarasi, miqdori haqida yagona fikr yöq. Köpçilik tadqiqotçilar, kxmer, mon, pear, şim. baxnar, jan. baxnar, ğarbiy baxnar, katu, kxmu, palaung guruhçalarini M.k.t.ga kiritadilar.
An'anaviy M.-k.t.da söz özgartuvçi qöşimçalar yöq. Sintaktik munosabatlar söz tartibi va yordamçi sözlar orqali ifodalanadi. Sodda ran qurilişida ega avval, kesim undan keyin, töldiruvçi esa kesimdan söng joylaşadi. Ularning örin almaşuvi ran mazmuniga ta'sir qilişi mumkin. An'anaviy M.-k.t. umumiy luğat tarkibida tay, avstronez, hind-oriy, xitoy va b. tillardan özlaşgan sözlar ançagina. M.-k.t.dan kxmer va mon tillari qadimdan öz yozuvlariga (hind yozuvidan kelib çiqqan) ega bölgan tillardir; qolganlari esa öz yozuviga ega emas yoki yaqindagina ega bölgan.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОН-КХМЕР ТИЛЛАРИ - «анъана вий мон-кхмер тиллари» деб аталувчи ва бутун Хиндихитойда, Таиланд ва Мьянмада, Хитойнинг жан. ҳудудларида тарқалган тиллар гуруқи. М.-к.т.да сўзловчи халқларнинг энг йириклари кхмерлар (7 млн. кишидан ортиқ), моилар (500 мингдан ортиқ) ва куйлар (500 мингдан ортиқ)дир; қолганларининг сони 100 мингтагача етмайди /1987). М.- к.т.нинг чегараси, миқдори ҳақида ягона фикр йўқ. Кўпчилик тадқиқотчилар, кхмер, мон, пеар, шим. бахнар, жан. бахнар, ғарбий бахнар, кату, кхму, палаунг гуруҳчаларини М.к.т.га киритадилар.
Анъанавий М.-к.т.да сўз ўзгартувчи қўшимчалар йўқ. Синтактик муносабатлар сўз тартиби ва ёрдамчи сўзлар орқали ифодаланади. Содда ran қурилишида эга аввал, кесим ундан кейин, тўлдирувчи эса кесимдан сўнг жойлашади. Уларнинг ўрин алмашуви ran мазмунига таъсир қилиши мумкин. Анъанавий М.-к.т. умумий луғат таркибида тай, австронез, ҳинд-орий, хитой ва б. тиллардан ўзлашган сўзлар анчагина. М.-к.т.дан кхмер ва мон тиллари қадимдан ўз ёзувларига (ҳинд ёзувидан келиб чиққан) эга бўлган тиллардир; қолганлари эса ўз ёзувига эга эмас ёки яқиндагина эга бўлган.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.