Monatsit
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 715-b. — ziyouz.com
Monatsit (nem. monazit, yun. monazo — yakka yaşayman) — mineral; seriy guruhiga mansub nodir yer elementlari fosfati. Kimyoviy tarkibi (Ce,La...) [Ro4]. Monoklin singoniyali. Köpinça turli qöşimçalari böladi, bulardan asosiylari: TYU2(28% gaça), SiO2 (6% gaça), V2O5(5% gaça) va b. Plastinkasimon, ba'zan qalin taxtaçasimon kristallar, turli şaklli donaçalar, donaçali massalar hosil qiladi. Köpinça kuçli radioktiv. Rangi sariq, sariqyaşildan qönğir, qizil-qönğirgaça. Kattikligi 5—5,5, ziçligi 4,9—5,5 g/sm3. M. konlari, odatda, granitli pegmatitlar b-n, ba'zan işuriy granit, siyenitlarda gidrotermal karbonatli tomirlar b-n boğliq.
M., asosan, daryo va dengizdagi soçmalardan (Hindiston, Braziliya, Şri Lanka) olinadi. Örta Osiyo, jumladan, Özbekistonda Çorkesar, Oqtov va Çatqol-Kurama toğlarida va b. joylarda aksessor körinişida kup uçraydi. Seriy va toriy olişda xom aşyo.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОНАЦИТ (нем. monazit, юн. monazo — якка яшайман) — минерал; церий гуруҳига мансуб нодир ер элементлари фосфати. Кимёвий таркиби (Ce,La...) [Ро4]. Моноклин сингонияли. Кўпинча турли қўшимчалари бўлади, булардан асосийлари: ТЮ2(28% гача), SiO2 (6% гача), V2O5(5% гача) ва б. Пластинкасимон, баъзан қалин тахтачасимон кристаллар, турли шаклли доначалар, доначали массалар ҳосил қилади. Кўпинча кучли радиоктив. Ранги сариқ, сариқяшилдан қўнғир, қизил-қўнғиргача. Каттиклиги 5—5,5, зичлиги 4,9—5,5 г/см3. М. конлари, одатда, гранитли пегматитлар б-н, баъзан ишурий гранит, сиенитларда гидротермал карбонатли томирлар б-н боғлиқ.
М., асосан, дарё ва денгиздаги сочмалардан (Ҳиндистон, Бразилия, Шри Ланка) олинади. Ўрта Осиё, жумладан, Ўзбекистонда Чоркесар, Оқтов ва Чатқол-Курама тоғларида ва б. жойларда акцессор кўринишида куп учрайди. Церий ва торий олишда хом ашё.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.