Monetarizm
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 722–723-b. — ziyouz.com
Monetarizm (lot. moneta — tanga, pul) — davlatni iqtisodiy boşqarişga oid iqtisodiy nazariya va amaliy konsepsiya. 20-a. ning 50-y.larida Milton Fridmen asos solgan. M. M. Fridmen, G. Xaberler (AQŞ), O. Fayt (GFR), J. Ryuyeff (Fransiya) va b. asarlarida rivojlantirilgan. Fridmen va uning safdoşlari J. M. AGeynsning pulsiz omillar (mas, investitsiyalar) örniga aynan pulli omillarni afzal köradilar. M. iqtisodiyot nazariyasidagi neoliberalizm oqimiga kiradi, ta'minlaş va iktisodiy ösiş mexanizmini yaratiş muammolari b-n şuğullanadi va bu mexanizmda asosiy e'ti-borni pulga qaratadi.
M.ga köra, iqtisodiy jarayonlarda, xöjalik yuritişda muomaladagi pul miqdori va pul massasi b-n tovar massasi örtasidagi aloqalar belgilovçi örinda turadi. Monetaristlar pul emissiyasini tartibga soliş, milliy pul birligining valyuta kursi, kredit foizi, soliq stavkalari va boj tariflarini iqtisodiyotga ta'sir körsatişning asosiy usullari deb biladilar. Fiskal siyosat örniga faol pul-kredit siyosatini qöllaş taklif etiladi. 1963 y. Fridmen tomonidan
«AQŞning 1867—1960 y.larda pul tarixi» kitobi (Anna Şvars b-n hammualliflikda) bosilib çikdi. Bu kitobda M. konsepsiyasi uzining işonçli tasdiğini topdi. Mazkur kitobda AQŞdagi Buyuk depressiyaning asosiy sababçisi Markaziy bank ekanligi kursatilgan. Monetar konsepsiya AQŞ amaliyotida yaxşi natija berdi. M. ğoyalari 20-a.ning 80-y.laridan Ğarb mamlakatlarida davlat iqtisodiy si-yosatiga singdirildi, uning tavsiyalari amaliyotga joriy qilindi. AQŞda «reygonomika» (AQŞ prezidenti R. Reygan nomi b-n boğliq) siyosati şu tavsiyalar asosida işlab çiqildi va amalga oşirildi. Natijada AQŞ iqtisodiyoti 70-y. larda yuz bergan tanglikdan çiqib rivojlaniş yulga utdi.
Abduxalil Razzoqov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОНЕТАРИЗМ (лот. moneta — танга, пул) — давлатни иқтисодий бошқаришга оид иқтисодий назария ва амалий концепция. 20-а. нинг 50-й.ларида Милтон Фридмен асос солган. М. М. Фридмен, Г. Хаберлер (АҚШ), О. Файт (ГФР), Ж. Рюефф (Франция) ва б. асарларида ривожлантирилган. Фридмен ва унинг сафдошлари Ж. М. АГейнснинг пулсиз омиллар (мас, инвестициялар) ўрнига айнан пулли омилларни афзал кўрадилар. М. иқтисодиёт назариясидаги неолиберализм оқимига киради, таъминлаш ва иктисодий ўсиш механизмини яратиш муаммолари б-н шуғулланади ва бу механизмда асосий эъти-борни пулга қаратади.
М.га кўра, иқтисодий жараёнларда, хўжалик юритишда муомаладаги пул миқдори ва пул массаси б-н товар массаси ўртасидаги алоқалар белгиловчи ўринда туради. Монетаристлар пул эмиссиясини тартибга солиш, миллий пул бирлигининг валюта курси, кредит фоизи, солиқ ставкалари ва бож тарифларини иқтисодиётга таъсир кўрсатишнинг асосий усуллари деб биладилар. Фискал сиёсат ўрнига фаол пул-кредит сиёсатини қўллаш таклиф этилади. 1963 й. Фридмен томонидан
«АҚШнинг 1867—1960 й.ларда пул тарихи» китоби (Анна Шварц б-н ҳаммуаллифликда) босилиб чикди. Бу китобда М. концепцияси узининг ишончли тасдиғини топди. Мазкур китобда АҚШдаги Буюк депрессиянинг асосий сабабчиси Марказий банк эканлиги курсатилган. Монетар концепция АҚШ амалиётида яхши натижа берди. М. ғоялари 20-а.нинг 80-й.ларидан Ғарб мамлакатларида давлат иқтисодий си-ёсатига сингдирилди, унинг тавсиялари амалиётга жорий қилинди. АҚШда «рейгономика» (АҚШ президенти Р. Рейган номи б-н боғлиқ) сиёсати шу тавсиялар асосида ишлаб чиқилди ва амалга оширилди. Натижада АҚШ иқтисодиёти 70-й. ларда юз берган тангликдан чиқиб ривожланиш йулга утди.
Абдухалил Раззоқов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.