Monitoring
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 724–725-b. — ziyouz.com
Monitoring (ing. monitoring — kuzatiş, nazorat qiliş) — ma'lum bir hodisa yoki jarayonning holatini kuzatiş, hisobga oliş, baholaş va istiqbolini belgilaş. M. kundalik hayotning barça sohalarida qöllanadi. Mac, ekologiya sohasida yer fondi holati böyiça kuzatişlar tizimi yer M.i deb ataladi. Bunday M. yerdagi özgarişlarni öz vaqtida aniqlaş, ularni baholaş, salbiy jarayonlarning oldini oliş va bartaraf etiş maqsadini közlaydi.
Kredit sohasida qöllaniladigan M., ya'ni kredit M.ining mohiyati berilgan ssuda (qarz)ni qoplaş va unga foiz tölaş jarayonining borişi ustidan nazorat qilişda namoyon böladi. Kredit arxivi kredit M.i uçun asos hisoblanadi. Bu arxivda moliyaviy hisoblangan, garov xususidagi hujjatlar, mijozning kreditga layoqatliligini aniqlaş yuzasidan qilingan hisobkitoblar va b. zarur ma'lumotlar mavjud böladi. Kredit M.ini amalga oşiriş tartibi bankning maqomiga, ixtisoslaşuviga, unda qabul qilingan mijozlarning kreditga layoqatliligini aniqlaş usuliga boğliq.
Özbekistonda Respublika Oliy Majlisi huzurida maxsus Amaldagi qonun hujjatlari monitoringi instituti faoliyat körsatadi. Keyingi vaqtda ommaviy axborot vositalari M.i ham taşkil qilindi. Bu işni Özbekiston matbuot va axborot agentligi tarkibida tuzilgan (2002 y. 3 iyul) Ommaviy axborot vositalari monitoringi va ularni litsenziyalaş markazi amalga oşiradi. Markazning asosiy vazifasi — ommaviy axborot vositalari muassislari va taxririyatlari tomonidan ÖzR ommaviy axborot vositalari, noşirlik, matbaaçilikka taallukli ÖzR qonunlari, ÖzR Prezidenti farmonlari, farmoyişlari va ÖzR Vazirlar Mahkamasi qarorlari talablariga rioya etilişi ustidan M.ni amalga oşirişdan iborat. Markaz matbuot va axborot vositalarida fuqarolar, ommaviy axborot vositalari tahririyatlari xamda xodimlarining qadrqimmatini himoya qiliş böyiça ÖzR Konstitutsiyasida va amaldagi boşqa qonunlarda közda tutilgan talablarning buzilişiga yöl qöyilmasligini taxlil etib boradi. Markazning televideniye va radioeşittiriş sohasida ommaviy axborot vositalari M.i, bosma ommaviy axborot vositalari M.i, litsenziyalaşni taşkil etiş bölimlari bor.
Şuningdek, mamlakatimizda M.ning davlat tizimidan taşqari nodavlat taşkilotlardagi körinişlari ham mavjud. Bu borada «Ijtimoiy fikr» jamoatçilik fikrini örganiş markazipA amal qilib kelayotgan matbuot naşrlarida mavzular va mazmun M.i bölimi faoliyatini misol keltiriş mumkin. Mazkur bölim matbuot sahifalarida e'lon qilib borilayotgan axborotlar majmuini kontenttahlil uslubida örganadi. M. ijtimoiy taraqqiyotni faollaştirişda muhim omil sanalganligi bois, uni xalq xöjaligining turli jabhalariga faol va keng joriy etiş maqsadga muvofiqdir. Xususan, M. oilada farzand tarbiyasi, ta'lim tizimida özlaştiriş holati va darajasi, öz-özini boşqariş organlarida aholini maqsadli ijtimoiy-himoyalaş kabi işlarni optimallaştirişda muhim vazifani bajaradi.
Ad.: Bekmurodov M., Özbekistonda jamoatçilik fikri, T., 2001.
Rustam Baratov, Mansur Bekmurodov.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОНИТОРИНГ (инг. monitoring — кузатиш, назорат қилиш) — маълум бир ҳодиса ёки жараённинг ҳолатини кузатиш, ҳисобга олиш, баҳолаш ва истиқболини белгилаш. М. кундалик ҳаётнинг барча соҳаларида қўлланади. Mac, экология соҳасида ер фонди ҳолати бўйича кузатишлар тизими ер М.и деб аталади. Бундай М. ердаги ўзгаришларни ўз вақтида аниқлаш, уларни баҳолаш, салбий жараёнларнинг олдини олиш ва бартараф этиш мақсадини кўзлайди.
Кредит соҳасида қўлланиладиган М., яъни кредит М.ининг моҳияти берилган ссуда (қарз)ни қоплаш ва унга фоиз тўлаш жараёнининг бориши устидан назорат қилишда намоён бўлади. Кредит архиви кредит М.и учун асос ҳисобланади. Бу архивда молиявий ҳисобланган, гаров хусусидаги ҳужжатлар, мижознинг кредитга лаёқатлилигини аниқлаш юзасидан қилинган ҳисобкитоблар ва б. зарур маълумотлар мавжуд бўлади. Кредит М.ини амалга ошириш тартиби банкнинг мақомига, ихтисослашувига, унда қабул қилинган мижозларнинг кредитга лаёқатлилигини аниқлаш усулига боғлиқ.
Ўзбекистонда Республика Олий Мажлиси ҳузурида махсус Амалдаги қонун ҳужжатлари мониторинги институты фаолият кўрсатади. Кейинги вақтда оммавий ахборот воситалари М.и ҳам ташкил қилинди. Бу ишни Ўзбекистон матбуот ва ахборот агентлиги таркибида тузилган (2002 й. 3 июль) Оммавий ахборот воситалари мониторинги ва уларни лицензиялаш маркази амалга оширади. Марказнинг асосий вазифаси — оммавий ахборот воситалари муассислари ва тахририятлари томонидан ЎзР оммавий ахборот воситалари, ноширлик, матбаачиликка тааллукли ЎзР қонунлари, ЎзР Президенти фармонлари, фармойишлари ва ЎзР Вазирлар Маҳкамаси қарорлари талабларига риоя этилиши устидан М.ни амалга оширишдан иборат. Марказ матбуот ва ахборот воситаларида фуқаролар, оммавий ахборот воситалари таҳририятлари хамда ходимларининг қадрқимматини ҳимоя қилиш бўйича ЎзР Конституциясида ва амалдаги бошқа қонунларда кўзда тутилган талабларнинг бузилишига йўл қўйилмаслигини тахлил этиб боради. Марказнинг телевидение ва радиоэшиттириш соҳасида оммавий ахборот воситалари М.и, босма оммавий ахборот воситалари М.и, лицензиялашни ташкил этиш бўлимлари бор.
Шунингдек, мамлакатимизда М.нинг давлат тизимидан ташқари нодавлат ташкилотлардаги кўринишлари ҳам мавжуд. Бу борада «Ижтимоий фикр» жамоатчилик фикрини ўрганиш марказипА амал қилиб келаётган матбуот нашрларида мавзулар ва мазмун М.и бўлими фаолиятини мисол келтириш мумкин. Мазкур бўлим матбуот саҳифаларида эълон қилиб борилаётган ахборотлар мажмуини контенттаҳлил услубида ўрганади. М. ижтимоий тараққиётни фаоллаштиришда муҳим омил саналганлиги боис, уни халқ хўжалигининг турли жабҳаларига фаол ва кенг жорий этиш мақсадга мувофиқдир. Хусусан, М. оилада фарзанд тарбияси, таълим тизимида ўзлаштириш ҳолати ва даражаси, ўз-ўзини бошқариш органларида аҳолини мақсадли ижтимоий-ҳимоялаш каби ишларни оптималлаштиришда муҳим вазифани бажаради.
Ад.: Бекмуродов М., Ўзбекистонда жамоатчилик фикри, Т., 2001.
Рустам Баратов, Мансур Бекмуродов.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.