Monizm

Monizm (yun. monas — yakka, yagona) — dunyodagi turli hodisalar negizida bitta ibtido, yagona substansiya yotadi deb hisoblaydigan ta'limot. M. dualizm va plyuralizmning aksi. Falsafa tari-xida materialistik va idealistik M. mavjud bölgan. Materialistik M. tarafdorlari suvni (Fales), apeyron (noaniq modda)ni (Anaksimandr), havoni (Anaksimen), gomeomeriya (zarra)ni (Anaksagor), atomni (Demokrit, Epikur), olovni (Geraklit) dunyoning yagona moddiy asosi deb hisoblaganlar. Idealistik M.ning yirik vakili Gegel dunyo va uning hodisalari asosiga dunyoviy ğoyani qöygan. Falsafada M. butun borliqni — tabiat, jamiyat, inson ma'naviy dunyosini bir deb biliş, ular yagona asosdan kelib çiqqan, bir-birlaridan mutlaqo ajralmas deb hisoblaşdir.

Tabiatşunoslikda M. jonsiz (noorganik) va jonli (organik) tabiat bosqiçlari — ösimlik dunyosi, hayvonot dunyosi, insoniyat dunyosini bir asosdan uzoq rivojlaniş jarayonini bosib ötib, bir-biridan kelib çiqqanligi haqidagi ta'limotdir.