Asosiy mazmunga ötiş
Qidiriş…Ctrl K

    Şrift ölçami

    Monogamiya

    Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 726-b. — ziyouz.com

    Monogamiya — har xil jinsli hayvonlar örtasidagi munosabat şakli; bitta erkak hayvonning mavsum davomida faqat bitta urğoçisi b-n juftlaşişi. M.da erkak hayvon ham nayel uçun ğamxörlik qiladi. Sut emizuvçilarda M. poligamiyata nisbatan kam uçraydi. Odatda, bir mavsumlik M. böri, tulki, börsikda böladi. Odamsimon maymunlardan gibbonlarda esa bunday juftlik bir neça yillar davom etadi. Monogam organizmlarda jinsiy dimorfizm kuçeiz namoyon böladi. M. quşlarda keng tarqalgan. Oqquşlar, laylaklar, burgutlarda juftlik bir neça yilgaça, hatto umr böyi davom etadi. Jöja oçuvçi quşlarda M. b-n bir qatorda poligamiya ham kuzatiladi. Evolyutsiya jarayonida M. poligamiyaga nisbatan kuçliroq ixtisoslaşgan hodisa sifatida rivojlangan. Ba'zan xonakilaştirilgan yovvoyi hayvonlarning erkaklarida bitta urğoçi organizm b-n juftlaşiş instinkti yöqoladi. Mas, tulkilar tabiatda monogam, ammo tutqunlikda boqilganida ularning erkagi bir neça urğoçilari b-n juftlaşadi. M. haşarotlarda ham kuzatiladi.

    Asl matn (kirill, PDF'dagidek)

    МОНОГАМИЯ — ҳар хил жинсли ҳайвонлар ўртасидаги муносабат шакли; битта эркак ҳайвоннинг мавсум давомида фақат битта урғочиси б-н жуфтлашиши. М.да эркак ҳайвон ҳам наел учун ғамхўрлик қилади. Сут эмизувчиларда М. полигамията нисбатан кам учрайди. Одатда, бир мавсумлик М. бўри, тулки, бўрсикда бўлади. Одамсимон маймунлардан гиббонларда эса бундай жуфтлик бир неча йиллар давом этади. Моногам организмларда жинсий диморфизм кучеиз намоён бўлади. М. қушларда кенг тарқалган. Оққушлар, лайлаклар, бургутларда жуфтлик бир неча йилгача, ҳатто умр бўйи давом этади. Жўжа очувчи қушларда М. б-н бир қаторда полигамия ҳам кузатилади. Эволюция жараёнида М. полигамияга нисбатан кучлироқ ихтисослашган ҳодиса сифатида ривожланган. Баъзан хонакилаштирилган ёввойи ҳайвонларнинг эркакларида битта урғочи организм б-н жуфтлашиш инстинкти йўқолади. Мас, тулкилар табиатда моногам, аммо тутқунликда боқилганида уларнинг эркаги бир неча урғочилари б-н жуфтлашади. М. ҳашаротларда ҳам кузатилади.

    Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.