Monokristall
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 727-b. — ziyouz.com
Monokristall — kristall panjarasn tartibli, ma'lum simmetriyaga ega (töğri köp yoqli), anizotrop xossali bitta kristall. Köpçilik qattiq jismlarning M.dan farqi şundaki, ular mayda kristall va kristallitlardan tarkib topgan polikristallitlardir. M. ma'lum t-ra, bosim va kimyoviy tarkibli suyuq, qattiq, gazeimon moddadan hosil böladi (mas, flyuorit, ftorli litiy va b.). M. oliş uçun reaktiv toza bölişi, taşqi şaroit va t-ra özgartirilmasdan saqlab turilişi kerak.
M. moddani eritiş, eritma hosil qiliş, gaz va qattiq holga keltiriş jarayonlari orqali hosil qilinadi. Bu holatlarni hosil qiliş usullari juda köp bölib, ularni tanlaşda moddaning fizik va kimyoviy xossalari e'tiborga olinadi. Erişi qiyin bölgan moddalar (molibden, volfram)dan M. oliş juda qiyin. M. olişda paydo bölgan asosiy nuqson vakansiyalar va dislokatsiyalarsir. M, sekin hosil qilinganida vakansiya ortsa, tez hosil qilinganida dislokatsiya ortadi. Dislokatsiya ortganida mozaik (rangdor) kristall hosil böladi. M. xalq xöjaligida, radioelektronika, akustika, hisoblaş texnikasi va h.k. da işlatiladi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОНОКРИСТАЛЛ — кристалл панжарасн тартибли, маълум симметрияга эга (тўғри кўп ёқли), анизотроп хоссали битта кристалл. Кўпчилик қаттиқ жисмларнинг М.дан фарқи шундаки, улар майда кристалл ва кристаллитлардан таркиб топган поликристаллитлардир. М. маълум т-ра, босим ва кимёвий таркибли суюқ, қаттиқ, газеимон моддадан ҳосил бўлади (мас, флюорит, фторли литий ва б.). М. олиш учун реактив тоза бўлиши, ташқи шароит ва т-ра ўзгартирилмасдан сақлаб турилиши керак.
М. моддани эритиш, эритма ҳосил қилиш, газ ва қаттиқ ҳолга келтириш жараёнлари орқали ҳосил қилинади. Бу ҳолатларни ҳосил қилиш усуллари жуда кўп бўлиб, уларни танлашда модданинг физик ва кимёвий хоссалари эътиборга олинади. Эриши қийин бўлган моддалар (молибден, вольфрам)дан М. олиш жуда қийин. М. олишда пайдо бўлган асосий нуқсон вакансиялар ва дислокацияларцир. М, секин ҳосил қилинганида вакансия ортса, тез ҳосил қилинганида дислокация ортади. Дислокация ортганида мозаик (рангдор) кристалл ҳосил бўлади. М. халқ хўжалигида, радиоэлектроника, акустика, ҳисоблаш техникаси ва ҳ.к. да ишлатилади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.