Monopol narx

Monopol narx — monopol mavqedagi subyekt (firma)lar bozorda belgilaydigan narx, monopol foyda olişning asosiy vositasi. Monopoliya şaroitida bu sotuvçi narxi bölsa, monopsoniya şaroitida xaridor narxi şakliga ega böladi. M.n. erkin bozor narxidan raqobat asosida şakllanmasligi b-n farq qiladi. M.n.ni belgilaşning asosiy maqsadi olinadigan foydani maksimallaştirişdir. Mono-poliyaning narx belgilaşdagi hukmronligi uning bozordagi hokimiyati hisoblanadi. M.n. örnatilgandatanlaş imkoniyati bölmaganligi sababli xaridor daromadining bir qismini yöqotadi. Lekin monopoliya M.n.ni çegarasiz oşira olmaydi, çunki har qanday narxning yuqori çegarasini xarid qobiliyati belgilaydi. Şuni hisobga olib M.n. bozor kötaradigan narxning eng yuqorisi qilib belgilanadi, ammo bunday narx talabning ela-stikligini yuzaga keltirmaydi, ya'ni talab narxining ortişiga nisbatan tezroq pasayadi.

M.n.ga resurelar narxining ortişi ham ta'sir etadi, çunki xarajatlar ortib, foyda qisqaradi. Monopsoniya şaroitidagi M.n. xaridor narxi hisoblanib, u işlab çiqaruvçilarning örtaça xarajatlari darajasida böladi. Buning natijasida monopsonistga tovar sotganlar minimal foyda köradi, monopsonist esa narxni pastligidan yutib çiqadi. Bu yerda sotuvçilarning yöqotişi xaridor — monopsonistning yutuğiga aylanadi. M.n. bozorning asosiy vositasi bölganligidan, davlat bu narxlarni nazorat qiladi, ularning haddan ziyod yuqori yoki last belgilanişiga yöl bermaydi, narxni oşiriş hisobidan topilgan foydani davlat öz byudjetiga olib qöyadi.

Xidirnazar Allaqulov.