Monopol renta

Monopol renta — köçmas mulk egalarining öz mulkini ijaraga berişdan oladigan daromadi; ijara haqi şakli. M.r.ni yer va b. köçmas mulk — binolar, inşootlar, turar joy va turli xöjaliklar beradi. M.r.ning asosiy manbai mulkni işlatuvçi (ijaraga oluvçi) topadigan daromad hisoblanadi. Bu daromadga mulkni işlatuvçiga tegadigan daromad va mulk egasiga tegadigan daromad bölinadi. Ammo M.r.ni har qanday mol-mulk emas, balki noyobligi b-n boşqalardan farqlanuvçi va qöşimça naf keltiruvçi mol-mulk hosil etadi. Mac, ep hosildorligining yuqori bölişi; yer osti va yer ustidagi tabiiy boyliklarni qazib olişga ketadigan sarf-xarajatning kamligi, kommunikatsiya b-n ta'minlanganligi, geografik qulay joylaşuvi, qurilgan bino-inşootlarning ekologik toza zonada bölişi va b. Mazkur noyoblik köçmas mulkka bölgan talabni oşiradi, ijara haqini boşqalarnikidan yuqori qiladi. Bunda real ijara haqi odatdagi ijara haqiga ustama (noyoblik haqi)ni qöşib qisoblanadi. Köçmas mol-mulkning noyobligi abadiy emas, vaqt ötişi b-n özgaradi. Şunga köra, M.r. bir hosil bölsa, bir yöqolib turadi. Mas, yerda boy qazilmalar topilganda M.r. vujudga keladi, ular işlatib bölingaç, yerning nafliligi qolmaydi, natijada M.r. yöqoladi.

Xidirnazar Allaqulov.