Monopsoniya
Manba: ÖzME, 6-jild (2000–2005), «Özbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy naşriyoti · elektron nusxa: ziyouz.com kutubxonasi, 732-b. — ziyouz.com
Monopsoniya (mono... va yun. opsonia — sotib olmoq) — bozor holati, bozorda xaridorning hukmron mavqega ega bölişi. M.da bir neçta sotuvçilar va bir yirik xaridor iştirok etadi. Bozorda xaridor öz hukmini ötkazib, yetakçi mavqeni egallaydi, xarid hajmini kamaytirib, işlab çiqaruvçilarni narxni pasaytirişga majbur etadi. Aksariyat resurelar bozorida paydo böladi (işlab çiqaruvçi yutuği xaridor-iste'molçiga ötadi). Resurslarni davlat qat'iy narxlarda xarid etganda, davlat buyurtmalarida ham M. vujudga keladi. Mas, davlat avianosets, kosmikraketa obyektlari kabi qimmat va murakkab qurol-aslahalar xaridori böladi. Bu holda oldisotdi bitişuvçi tomonlar uçun kelişuvning narxini ham öz içiga oladigan, özaro majburiyatlarini nazarda tutadigan kontraktlar — bitimlar böyiça amalga oşiriladi. Keng ma'noda — narxlar şakllanişiga xaridorlar, tovar va xizmatlar iste'molçilari hal qiluvçi ta'sir körsatadigan barça bozorlarga nisbatan qöllanadi.
Asl matn (kirill, PDF'dagidek)
МОНОПСОНИЯ (моно... ва юн. opsonia — сотиб олмоқ) — бозор ҳолати, бозорда харидорнинг ҳукмрон мавқега эга бўлиши. М.да бир нечта сотувчилар ва бир йирик харидор иштирок этади. Бозорда харидор ўз ҳукмини ўтказиб, етакчи мавқени эгаллайди, харид ҳажмини камайтириб, ишлаб чиқарувчиларни нархни пасайтиришга мажбур этади. Аксарият ресурелар бозорида пайдо бўлади (ишлаб чиқарувчи ютуғи харидор-истеъмолчига ўтади). Ресурсларни давлат қатъий нархларда харид этганда, давлат буюртмаларида ҳам М. вужудга келади. Мас, давлат авианосец, космикракета объектлари каби қиммат ва мураккаб қурол-аслаҳалар харидори бўлади. Бу ҳолда олдисотди битишувчи томонлар учун келишувнинг нархини ҳам ўз ичига оладиган, ўзаро мажбуриятларини назарда тутадиган контрактлар — битимлар бўйича амалга оширилади. Кенг маънода — нархлар шаклланишига харидорлар, товар ва хизматлар истеъмолчилари ҳал қилувчи таъсир кўрсатадиган барча бозорларга нисбатан қўлланади.
Matn ÖzME'dan o'zgartirişsiz olingan, faqat yozuvi yangi alifboga o'girilgan. Qisqartmalar asl holida. Xato ko'rsangiz — xabar bering.